تبليغات
تبلیغات در دانشجو کلوب محک :: موسسه خيريه حمايت از کودکان مبتلا به سرطان ::
جستجوگر انجمن.براي جستجوي مطالب دانشجو کلوپ مي توانيد استفاده کنيد 
برای بروز رسانی تاپیک کلیک کنید
 
امتیاز موضوع:
  • 1 رأی - میانگین امتیازات: 5
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

شعر و نقد ادبی شعر

نویسنده پیام
  • ♔ αϻἰг κнаη ♔
    آفلاین
  • مدیرکل  سایت
    *******
  • ارسال‌ها: 16,105
  • تاریخ عضویت: تير ۱۳۹۰
  • اعتبار: 1090
  • تحصیلات:زیر دیپلم
  • علایق:مبارزه
  • محل سکونت:ایران زمین
  • سپاس ها 34949
    سپاس شده 49155 بار در 13535 ارسال
  • امتیاز کاربر: 551,587$
  • حالت من:حالت من
ارسال: #1
شعر و نقد ادبی شعر
بسيارى از منتقدان معتقدند كه شعر يك مفهوم كلى است. به همين منظور

نمى­توان يك تعريف مشخص از شعر ارائه داد ، البته شاخصه­هاى شعر در هر

دوره­ زبانى متفاوت است و هريك از افراد برهمين منوال تعريف خودرا از شعر

داده­اند كه البته به خاطر تفاوتهاى ديدگاهى در شاعران، نويسندگان و منتقدان

متفاوت است. اما درواقع شعر در دنياى امروز رفتارى است آگاهانه كه به تعداد

آنان كه رفت وآمد مى­كنند تعبير دارد؛ واكنشى سريع و نوعى صريح كه ­میتواند

حاصل آمده از گذار پرحجم ما –داشته­هاى ذاتى و داشته­هاى اكتسابى _باشد

كه در شرايطى خاص _ از آن جهت كه تنها براى ما فراهم آمده است_نمودى

نسبى و مقطعى بيابد. اين «رفتار» كاراكتر «من» را به پيشخوان بررسى و

تحليل قرار میدهد كه در « رفتارى » يك «من» موجود است. پس اين «رفتار»

كه هر «من» شكلى از آن را به همراه دارد ، تعابيرى دارد كه از آن جهت كه

تعبيرند _ يعنى بيان كننده منظور و مقصود خود و يا مثلاً حس خود هستند _

متكثر ، متنوع و فراخ منظرند. اينكه شعر چيست (تعريف شعر) ازجمله دغدغه-

هاى خاص ذهنى بسيارى از شاعران و هنرمندان است. شايد اين پرسشگرى

به گونه­اى به ذات جست وجوگر بشر بر مى­گردد كه درصدد آن است تا همه

چيز را مورد مُداقه قرار دهد، يعنى زمانى كه با چيستى يك چيز روبرو مى­شود

درصدد كشف ماهيت آن چيز است وبر اين اساس دست به تعريف شعر مى­زند

(كه درواقع بايد از آن به عنوان تعبير­هاى جديد ياد كرد نه تعاريف ِ شعرى) كه

نمونه­هايى از آن را در زير مى­خوانيد:


اسپندر مى­گويد: «شعر متمركز ساختن و تثبيت كردن تجربه­هاى پراكنده زندگى

است ،حركتى از تاريكى به بى نظمى و پراكندگى است بسوى روشنى و نظم

و شفافيت هنری. »


رضا براهنى نيز «شعر را زاييده بروز حالتى ذهنى مى­داند كه انسان در محيطى

از طبيعت، به اين معنى كه به شاعر حالتى دست مى­دهد كه در نتيجه­ی آن او

با اشياى محيط خود و اين رابطه به نوبه­ی خود رابطه­اى روحى است كه در آن

اشياء و حالت مطلقاً فيزيكى و مادى خود را از دست مى­دهند و بخشى از

احساس و انديشه شاعر را به عاريه مى­گيرند. »


شفيعى كدكنى در كتاب«موسيقى شعرِ خود» شعر را حادثه­اى مى داند كه در

زبان روى مىدهد. در واقع به طور غير مستقيم به نقش زبان در شعر نيز اشاره

مى­كند تا خواننده را متوجه اين مطلب مهم سازد كه ميان زبان ِ شعر و زبان

روزمره يا بقول ساختارگرايان چك(زبان اتوماتيكى) تمايز وجود دارد. در پاره­اى

از اوقات نيز ذهن پرسشگر بشر به دنبال آن است كه اصولاً چرا انسان يا شاعر

شعر می­گويد و از اين طريق به نوعى درصدد تعريف شعر است. شاعر از اين

طريق يعنى شعر گفتن بگونه­اى دست به حقيقت میزند اگرچه برخى معتقدند

در شعر نبايد به دنبال حقيقت بود. ( براهنى معتقد است شعر بايد واقعيت را

تعطيل كند ) اما منظور از اين حقيقت همان كشف ِجوهر شعر و يا نزديكى به

ذات شعر است.


به قول دكتر زرين كوب «شعر واقعى كه من آن را شعر بى­دروغ خوانده­ام بايد

بيان واقعيت باشد از وجود شاعر از انديشه و تخيل او «شاعر با به كار بستن

صناعات ادبى يا به قولى ترفند­هاى شاعرانه با بازیهاى زبانى كه در شعر انجام

می­دهد دست به تعريف شعر نمى­زند. بلكه روايت­ها و تعابير ديگرى را از شعر

نمايان مى­كند. شعر امروز اگر چه تعريف ناپذير است اما تعبيرپذير است. يعنى

شاعر با بازى­هاى زبانى ، آشنايى­زدايى­ها ، تصويرسازى­ها و خرق ِ عادت­ها

تعابير مختلفى از شعر را بوجود مى­آورد كه خود اين تعابير در مجموع مى­تواند

تنها يك تعبير از هزاران مشخصه­ی ديگر شعر باشد.



مثلاً در شعرِ امروز ،زبان در دست شاعر فقط وسيله بيان معنا نيست بلكه بيان

كننده­ هدفى است كه در خودِ شعر است. در واقع واژه­ها در نزد شاعر نه فقط

حاملان معنا ، بلكه در حكم اشيايى هستند با عينيت ِ مستقل و ملموس.



يعنى شاعر با به كارگيرى واژه­هايى كه در خدمت ِزبان هستند دست به تعبير

ديگرى از شعر مى­زند و به نوعى از اين طريق شايد بتوان گفت شعر را تعبير

مى­كند، زيرا تعريف هر پديده­اى نياز به شناخت موقعيت مكانى و زمانى و . . .

دارد از اين رو چون شعر فاقد زمان و مكان است و در واقع نمى­توان براى آن

عينيتى قائل شد يا به قول منطقيون چون ماده نيست و خيال است ، پس

تعريف­ناپذير است. لنگيوس درباره شعر مى­گويد: «يك قطعه شعر تعقل خواننده

را ارضاء نمى­كند ،بلكه وى را از خود بى­خود مى­سازد.» اما شاعر به دور از

واقعيت­ها شعر مى­گويد. او اسيرِ تخيل است.


به قول چالز لمب: « شاعر كسى است كه در بيدارى خواب مى­بيند » در بحث

زبان و تعابير جديدى كه از طريق كاركردهاى زبانى در شعر به دست مى­آيد

مى­توان به عنصر زبان مثلاً در شعر نيمايى كه براى وصف طبيعت و وسيله­اى

براى ارائه­ی روايت­ها استفاده مى­شود ، اشاره كرد و يا در شعر شاملو زبان

وسيله ی بيان خود براى طبيعت بيرون و درون است. شاعر زبان­گراى امروز

سعى دارد شعر را حتى المقدور از زبان ِ نثر دور كند و سدِ كلمات را براى

رسيدن به ذات ِ«شىء» و شناخت ِنفس « شىء » بردارد و از اين طريق

به زبان « شعر » نزديك شود.


باباچاهى در مورد كاركرد زبان درشعر میگويد:«زبان درشعر آ­نقدر اهميت دارد

كه وجودش خود بخشى از شعر است و هنر شاعرى اگر خوب متجلى شود ،

بخش بزرگى از زيبايى شعر و لذت هنرى ، ناشى از آن مرهون زبان است. به

تعبير ديگر شعر فرآيند كاركردِ ويژه­ زبان است. يك شاعر می تواند با مقررات

و تركيباتِ خاص جنبشى در ساختار و لذتى در متن پديد آورد كه شاعرى ديگر

با مفردات و تركيباتى ديگر از عهده آن برنيايد. اما اگر كاركرد زبان ِشعر حس

وحالتى مبهم و يا واضح را در خواننده پديد آورد كه تقارنى با معناى عام الهام

داشته است با لذت يك متن هنرى روبه­رویيم. شاعر به وسيله­­ی كاركردهاى

زبانى نيز در نهايت درصدد رسيدن به تعبير ديگر چون «لذت متن» است. علت

اين كه شعر تعريف نمى­شود وراى موضوعات مطروحه از آن روست كه تعريف

به الگوى عرف ،در آوردن همان چيزى ست كه شعر از آن گريزان است. يعنى

وجوه مشترك داشتن با آنچه كه به عنوان «عرف» مى­شناسيم و باز «تعريف»

نمى­شود از آن جهت كه پيش زمينه­ی تعريف هر چيزى شناخت ِ نسبى و

شايد مطلق به آن چيز است. يعنى اخلاقاً _ حداقل _ وقتى به «تعريف» بايد

تن داد كه از آن چيز ِ خاص زمينه­هاى ذهنى بسيار كافى و فراوان در اختيار

داشت و دست كم براى معروفی به طور قطع و يقين شناخته شده باشد.

در حالى كه به شهادت همه شعرهاى موجود و البته پذيرفته شده مى­توان

به اين نتيجه رسيد كه هيچگاه در هيچ تعريفِ قطعى و ممتازى كه كليدِ دوران

خود باشد وجود نداشته است، آنچه عنوان شده و مى­شود«تعابير» ما از شعر

يا زبان بوده و هست و شايد همين ممتازترين ويژگى اين «رفتار» پويايى انسان

باشد.


اما بحثی که امروزه وجود دارد ساده نویسی یا پیچیده نویسی شعر است که

باید به نکاتی اشاره کرد.


ساده نویسی با ساده انگاری و ساده لوحی نباید اشتباه گرفته شود.شعر امروز

قبل از اینکه به مخاطب نگاه کند باید به مولفه هایش فکر کند. و نباید تا زبان

کوچه و محله پایین بیاید.


ساده نویسی اینطور نیست که تنها با یک فرستنده و گیرنده مواجه باشیم

بلکه کلمه و ذخایر معنایی هر کلمه اهمیت دارد، کلمه از نظر رنگ، موسیقی ،

معنا و ضد معنا می تواند برخوردار باشد.


اینکه شعر در ذات خود ابهام انگیز است هیچ شکی نیست شعر با رویگردانی

از هنجارهای معمول زبان وآشنایی زدایی میل به سوی ذات خود دارد و قاعدتا

نشانه و مصداقی که میتوانیم در زبان روزمره ی عادی سراغ بگیریم در شعر

مشاهده نمی شود. اصولن شاعر هنگام سرودن نمی تواند به بایدها و نبایدها

فکر کند. ساده نویسی نباید با سطحی نویسی اشتباه گرفته شود.


دشوار نویسی عامدانه با ذات شعر هیچگاه پیوند نداشته است. بلکه این ابهام

حقیقی ذاتی شعر است که ذهن را به کنکاش در لایه های زیرین متن می کند

و این مخاطب است که در کشف لایه های زیرین اثر آن لذت ذهن را احساس

می کند. در واقع آنها دشواری های خوشایند شعر هستند که هیچ مخاطبی

از آن رویگردان نیست.


یک شعر میتواند در ظاهر ساده عمیق و پیوند خورده با احساسات و درونیات

شاعر باشد ونهایت اینکه ساده نویسی ویا پیچیده نویسی بستگی به درونیات

شاعر دارد.


شاعر نیاز به هزار پنجره باز برای ورود هزاران پرنده دارد که شجاعت پرواز

را در بال هاشان ریخته اند.



علی بابا چاهی از شاعران ارزنده ی کشورمان است که در دوران شاعری خود

سبکهای متفاوتی را ( پیچیده نویسی و ساده نویسی ) تجربه کرده است. دو

شعر از علی بابا چاهی را با هم می خوانیم.


شعر زیر بنام ( صدای تاریخی) از سبک ساده اشعار دهه60 بابا چاهی است:





صدای توست کز اعماق جاده های قرون می آید

صدای توست کز اقلیم پر شگفت دواوین

واز صحایف پر تصویر شعرهای عرفانی

واز ورای جنون می آید

مگر تو آن زن شرقی نیستی

که چشم های سیاه گیرنده ای داشتی

و گیسوان بلند بافته ات رودابه وار

مرا به قصر بلندت دعوت می کرد ؟

مگر تو آن زن شیدا نیستی

که نامه های صمیمانه می نوشتی

ودر اجاق روستایی من

با شعله های خردی راضی بودی ؟

کدام قمری خوشخوان اینک

نسیم الفت ما را

به پهنه های بیابان خواهد برد ؟

کدام لحظه ی بی تشویش

صدای بخت من و تو

به جلگه های خوشبختی خواهد سپرد ؟

مگر تو آن گل کوچک نیستی

که من همیشه هر صبح

ترا میان انگشتانم می گیرم

وبا صداقت

در قیل و قال مدرسه گم می شوم ؟

صدای توست که می آید

صدای توست

کز شهر پر شکایت دیوان شمس

کز شور عارفانه ی ملای روم

از شیر و خون می آید

صدای توست

که از ورای جنون می آید.





و این شعر با نام(فکرهای از هر طرف) از شعرهای به سبک پبچیده باباچاهی

در دهه ی هفتاد است که تفاوت آن با شعر بالا به خوبی مشخص است:





فکرهای از هر طرف

قاطی فکرهای از هر طرف

با چشم بندی که لزوما سیاه نیست

انتخاب رنگ که با خودمان است

بنفش ؟

طوسی چطور ؟

که به موهای نقره ای ات هم بخورد !

کم کم همه چیز دستگیرت می شود / به جز همه چیز

از بالاتر از سیاهی گرفته تا بجز همه چیز

فیل در تاریکی دستگیرت می شود

و فنجانی قهوه که فرضا گرم / و گیراست

نه به هندوستان

و نه به کافهای که چرا و کجایش را

به همه سر می زنی / به جز همه جا

انتخاب فیل و فنجان که با خودمان است

دیگر چه گریه کنی / چه بخندی

باخته ای همه چیزت را / به جز همه چیز

آن هم به پای دو چشم سیاه / که لزوما سیاه نیست

طرح لبخندی هم در میان بوده

بوده یا نبوده ؟

پس باخته ای همه چیزت را

انتخاب خنده و گریه هم که همین طور

سرفه می کنی که چه ؟

نه آب از آب

نه فیل از فیل

و نه تاریکی تکان می خورد از جا که تکان بخورد

جز اینکه از اینجا به بعد

به جای نئون های رنگی فکرکنی در خیابان های اصلی شهر

و برگردی از آنجا/ و از اینجا به بعد

با رنگ های مختلفی فکر کنی

بالاتر از سیاهی تا هر کجا:

بوده یا نبوده ؟

پس باخته ای همه چیزت را / به جز

چاره چیست ؟

کوک می کنی دوباره ساعت مچی ات را

روزهای هفته را اگر شده از شیطان هم

واز روباه دم بریده اگر شده می پرسی راه فرار از تاریکی را

از فیل و فنجان اگر شده

واز یک تا هزار می شماری

می پری از دلهره ای به دلهره بعدی

بالاتر از سیاهی اما

هیچ چشمی تعقیب ات نمی کند

جز آن دو چشم سیاهی که لزوما سیاه نیست.



* * *





نقد ادبی شعر


نیت اصلی شاعر این است که به خواننده معنایی را القا کند و نخستین وظیفه

منتقد است که آن نیت را باز آفرینی کند.


نقد ادبی نوعی تفسیر تحلیل و ارزش گذاری به منظور درک عمیق آن و یافتن

هستی زیبا شناسانه ی آن است پس هیچ نشانی از خصومت ، مخالفت و

ستیزه جویی در نقد ادبی دیده نمی شود.


2 نظر عمده درباره نقد وجود دارد:


نخست آنكه نقد چيزي نيست جز بيان احساسات و دلبستگيهاي خواننده كه

منطقي شده است نظر دوم هم تنها قائل به تكنيكها و روشهاي فني نقد ادبي

است.آنچه نقد نویسی را آسیب پذیر می کند وفادار نماندن به اصولی است که

خود منتقد آن را پذیرفته است ، یعنی مثلا در یک نقد شعر ، نقل قولی از یک

شیمیدان بیاورد ، این به نقد صدمه می زند.


تأثير گرفتن منتقد و درگير شدن او با متن از شرايط يك نقد خوب و لازمه آن

است منتقد ادبي بايد ادارك هنري داشته باشد و قلمش هنري و جذاب. با بيان

زيبا ميتوان زاويههاي ناشناخته يك متن را به مخاطب شناساند. يعني با نقد

خوب، زيبايي نوشته ادبي از خفا به ظهور ميآيد.



ويژگي نقد خوب نگاه متفاوت به يك اثر است. تنها با ديدن كليات اثر نميتوان

آن را نقد كرد. هنرمند عالمي مخصوص به خود دارد و غم و شاديهايش را با

زبان ويژه اي بيان ميكند. كار منتقد رسيدن به عمق متن و اين هنر است.

منتقد يك متن خاموش را به صدا درميآورد.


منتقد به غیر از داشتن عناصر نقد باید با اثر یک رابطه ی حسی بر قرار کند و

مطلب اگر از کتاب است حداقل سه بار و اگر شعر است بارها بخواند تا زوایا و

نقاط تاریک به طور کامل روشن شود.


در عين حال منتقد بايد جايي ايستاده باشد كه نويسنده ايستاده است تا وقتي

اثر را ميخواند همان چيزهايي را ببيند كه منظور نويسنده است. اگر منتقد 10

پله پايينتر از نويسنده ايستاده باشد نميتواند برداشت درستي از كتاب داشته

باشد. منتقد يك ديوار مي بندد و نويسنده كه 10 پله بالاتر است خبر از يك باغ

زيبا مي دهد. پس منتقد ادبي بايد هم شانه و هم نگاه نويسنده باشد.


در واقع برای نقد شعر باید شعر را شناخت تا با یک رابطه ی آگاهانه با آن

بتوان به ابهامات شعر دست پیدا کرد.


در زیر شعری را می خوانیم که یک خواننده ی مبتدی به راحتی ممکن است از

آن بگذرد و با ظاهر پیچیده ی آن کوچکترین ارتباطی برقرار نکند اما خواننده

حرفه ای به زوایای تاریک آن پی می برد و از خواندن شعر بسیار لذت.


شعر از علیرضا شکرریز (شاعر اهوازی) به نام (با خرما) و نقد "شوان کاوه"

است. با هم می خوانیم:





من خدا را با خرما می خواهم

گلوله را با شقیقه

بالا و پایین برد و بالاتر فکر نکرد

من دنیایی همین طور می خواهم

حیف این مرد ، خیابانی شده

همین طور

که می خواهد بگوید

برگرد توی کفش کودکی

همین طور

ببین !

زیر درخت من نباشم

و فراموشم نشده باشد

برای دنیایی که می خواهم

لطفا بگذارید قدم بزنم





شعر تصویری ست با استعاره های زیبا شاعر شاید شعرش را عمدا یکسره و

بدون فاصله آورده است منتها من آن را به سه بند تقسیم می کنم . نام شعر

(با خرما) ایهام دارم از طرفی بر میگردد به (درخت) در انتهای شعر ، چراکه

شاعر جنوبی است و باید حضور داشته باشد و از طرفی بر می گردد به: من

هم خدا را می خواهم هم خرما را !


شعر با دو دیالوگ در ابتدا و یک بخش نتیجه گیری در انتها همراه است:


دیلوگ اول: من خدا را با خرما می خواهم/ گلوله را با شقیقه/ بال و پایین برد

و بالاتر فکر نکرد/ من دنیایی همین طور می خواهم حرف های کسی است که

دنیای آرمانی و یا چیزی غیر از دنیای کنونی می خواهد.


اصطلاح خدا را با خرما می خواهم ، تعبیری است که همیشه حتی در بچگی

نیز هنگامی که چیزی مطابق با میل دیگری نخواسته ایم یا در خواستی که به

ظاهر ممکن نبوده ،به ما با این عبارت تذکر داده شده. کاراکتر شعر در دیالوگ

خود دقیقا همه ی آن چیز را که در رویایش می بیند می خواهد و دوست دارد

به مرحله ی تحقق در آید.


گلوله را با شقیقه ، تعبیر زیبایی است گلوله وقتی به شقیقه می خورد مرگ

حتمی است. در واقع این دو پاردوکس هستند و نمی شود این دو را همراه هم

خواست ،شخصیت شعر دوباره چیزی را که نمیشود می خواهد ضمن اینکه اگر

گلوله کنار شقیقه باشد ، چه صلح و آرامشی جهان را فرا خواهد گرفت، چیزی

که باز به رویایی شبیه بیش نیست.


کاراکتر شعر دقیقا دنیا را همینطور میخواهد: من دنیایی همینطور می خواهم

در واقع آرمانگراست ولی جامعه او را نمی پذیرد ، اصطلاح بالا و پایین برد و

بالاتر فکر نکرد سادگی و صمیمیت شخصیت گوینده را نشانه رفته است اینکه

زیاد غرق توجیه و سفسطه برای عدم پذیرش چیزهایی که خوب است اما

امروزه به هر دلیل امکان پذیر نیست نشویم.



دیالوگ دوم: کسی که گوینده اول را نظاره میکند میگوید: حیف این مردخیابانی

شده/همین طور/که می خواهد بگوید/ برگرد توی کفش کودکی/ همین طور.


شخصیت آرمان گرای شعر، خیابانی است، در واقع اگر مثل همه فکر نکنی و

یا همرنگ جماعت نشوی کسی به تو اعتنا نمی کند و به مرد خیابانی بدل

می شوی همین طور و به سادگی استعاره ی زیبای کفش کودکی یا برگرد

توی کفش کودکی: در واقع کنایه می زند به اینکه اینهایی که تو انتظار داری

فقط در کودکی می شود به آن فکر کرد معمولن کودکان در رویایی زیبا و پاک

غرق می شوند و هیچگاه فکر نمی کنند بعدها وارد اجتماع می شوند و چقدر

از ایده آل هاشان دور می شوند.پس می گوید:


باید به ذهن و ایده آل های کودکی برگشت تا این تصاویر خوب را تجربه کرد.

بند بعدی و پایانی این است:


ببین! /زیر درخت من نباشم/ و فراموشم نشده باشد/برای دنیایی که میخواهم/

لطفا بگذارید قدم بزنم.


در واقع شخصیت اصلی شعر زیر درخت نشسته است ودارد اینها را می گوید

زیر درخت نشستن از یک طرف نشان از آسودگی و از طرفی حمایت از کسی

و یا کسانی را می رساند و می گوید:


اگر زیر درخت نباشم ، یعنی از این واقعیت بیرون آمده باشم ، برای نمونه

آسایشگاهی یا جایی که کاراکتر روایت آنجا به سر می برد، و باز دنیایی را

که می خواهم فراموشم نشده باشد، پس راحتم بگذارید می خواهم دوباره

همین مسیر خودم را که بهتر و درست تر می بینم ادامه دهم.


شعر در ساختار زیباست، تصویر خوبی دارد شاعر فضایی ناملموس را تا پایان

به خوبی اداره کرده و در آخر هم به زیبایی شعر را تمام می کند، از آنجا که

مخاطب شعر همچنان راه خود را دارد قدم می زند . .

مطالب مشابه ...

شعر و نقد ادبی شعر

۱۷-۱۱-۱۳۹۰ ۰۹:۳۳ صبح
جستجو یافتن همه ارسال های کاربر اهدا امتیازاهدای امتیاز به کاربر پاسخ پاسخ با نقل قول

برای بروز رسانی تاپیک کلیک کنید


مطالب مشابه ...
موضوع: نویسنده پاسخ: بازدید: آخرین ارسال
  مقاله ادبی:کتابخانه ویرجیانا وولف به زبان فارسی ♔ αϻἰг κнаη ♔ 0 178 ۱۷-۱۱-۱۳۹۰ ۰۲:۲۰ عصر
آخرین ارسال: ♔ αϻἰг κнаη ♔

پرش به انجمن:

کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان