تبليغات
تبلیغات در دانشجو کلوب محک :: موسسه خيريه حمايت از کودکان مبتلا به سرطان ::
جستجوگر انجمن.براي جستجوي مطالب دانشجو کلوپ مي توانيد استفاده کنيد 
برای بروز رسانی تاپیک کلیک کنید
 
امتیاز موضوع:
  • 1 رأی - میانگین امتیازات: 5
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

درآمدی بر هنر نیندیشیدن

نویسنده پیام
  • ♔ αϻἰг κнаη ♔
    آفلاین
  • مدیرکل  سایت
    *******
  • ارسال‌ها: 16,105
  • تاریخ عضویت: تير ۱۳۹۰
  • اعتبار: 1090
  • تحصیلات:زیر دیپلم
  • علایق:مبارزه
  • محل سکونت:ایران زمین
  • سپاس ها 34951
    سپاس شده 49155 بار در 13535 ارسال
  • امتیاز کاربر: 551,587$
  • حالت من:حالت من
ارسال: #1
درآمدی بر هنر نیندیشیدن
روشنگری، به درآمدن آدمی است از نابالغی خود کرده اش. نابالغی یعنی ناتوانی در بکار بردن فهم خود، بدون راهنمایی دیگری. نابالغی هنگامی خود کرده است که علت آن، نه کاستی فهم، بلکه کاستی عزم و دلیری در به کار بردن فهم خویش، بدون رهنمون دیگری باشد.

(امانوئل کانت)

نگریستن با نگاه ناپُرسا و گشتن با فانوس کور، بر گِرد خانه ای که آدمی هنرش می خواند، جز ساده یابی، بی خود گردی و تکرار، چیزی حاصل نمی کند. نتیجه ی سهل گیری، سطحی نگری و ساده انگاری، جز تنیدن در پیله ی تکرار نیست و عقل کژ رُسته، هرگز نمی تواند میزبان حسِّ استتیکی باشد که هنر بزاید و آن هنر، برومند شود و ببالد. ناگزیر، درختِ ساده اندیشی، میوه روزمرّه گی می دهد و مادرِ ناپُرسایی، طفل خود بینی و تظاهر به بهتردانی می زاید.

در اقیانوسی که آدمی خودش می آفریند و ـ طبیعتاًـ عمق آن، به اندازه ی قوّت آفرینندگی اوست، غورکردن برای صیدِ مروارید، آن اندازه بلاهت می خواهد که جُستن شتر بر بام. شکیب و جرات آدمی برای اندیشیدن در این که «روز به شب رساندن و شب در خیال روز دیگر سیر کردن هنرمندی نیست»، شاید معبری باشد تا هنرمند بیندیشد که «فرزانگی»، فقط با پرسیدن حاصل می آید، نه «نپرسیده آفریدن». پرسش، تنها و تنها وجودی است که هیچ گاه به پیری نمی رسد و همواره برنا می ماند و زنده است. فقط با پرسیدن است که آدمی ـ به خصوص آدم هنرمند ـ در سلوکش راه به جایی می برد و مستغنی می شود.

بدل های خوش نمایی که از هنر در روزگار ما، هر روز در جایی پدیدار می شود و با نازک خیالی هایی ـ به گمان ماـ شورانگیز و سِحرآفرین، سر بر آسمانِ بهتردانی و هنرمندی می ساید، جز به مصرفِ حیات روزمرّه ی ما نمی آید. ضرورت این که ما بدانیم امروز در کدام تار عنکبوت گرفتاریم که با وجود وهن و سستی خانه زادش، ما را چنان در خود اسیر داشته است که هیچ کوششی هم برای رهایی از آن نداریم و حتّی نمی دانیم و نمی اندیشیم که این «اوهن البیوت» مامن بدی برای ذهن و روح و ضمیر ماست، آن اندازه زیاد و جدّی است که می بایست آن را مانند زنگوله ای بر گردن خود بیاویزیم تا با هر حرکتی، ما را به خود متوجه نماید و خطاب پذیر و سخن شنو سازد.

نابالغیِ آدمی که روزمرّه است، آشکار نیست؛ روزمرّه گی، «نهان روش» است و آدم روزمرّه ی نابالغ، خود را در پس چشمگیریِ ظواهری که می آراید، کامیاب و بالغ می بیند. نه آن که آدم روزمرّه، به نابالغی خود علم دارد ـ که گاه البته به ندرت چنین است ـ، بلکه خویش فهمی، خوش فهمی و سرآمدیِ نسبی در جمع نابالغان دیگر، به او نوعی ورزیدگی اعطا می کند که او را تخدیر می نماید و شیرازه خودکاوی او را می گسلد. چنین است که آدم روزمرّه، خود را حایز بلوغی نسبی و نوعی کامکاری و توفیق می بیند، که چون پرده ای ضخیم، عادت ـ خویی و روزمرّه گی حادِّ او را پنهان می دارد و حتی او را گاه، به خود «شیفته» نیز می سازد.

یک هنرمند موفق، یک پزشک متبحّر، یک مهندس کاربلد و یک کارمند ارشد اداری، به هیچ روی نمی تواند ادعا کند که در پسِ توفیق و کامکاری نسبی در حرفه اش، «توانسته است روزمرّه نباشد!». جرات پرسیدن از «چرایی و چونیِ زیستن» است، نه «نوع زیستن»، که آدمی را از خانه ی عنکبوت روزمرّه گیری و عادت ـ خویی می رهاند و با خود درگیر می کند.

آدم روزمرّه، به کار و کنش خود، خوش بین و خوش باور است، آن را می ستاید و به آن می بالد و اگر در کار خود نسبتاً سرآمد باشد، نوعی بلوغ و تبختر را هم به این معجون می افزاید. این هنگام، درست آغاز نازاییِ ذهنی و فکری و شروع دوران حادّ روزمرّه گی است که زورمندیِ پرسش های آدمی را می کاهد و سرشتِ معرفت او را سترون می سازد.

با بروز این حال، هنرمند نباید دیگر در انتظار زایش باشد، هر چند که خود ـ قاعدتاًـ این را نمی داند! زنی که با وجود بیماری های نادانسته اش، نباید باردار شود، امّا قوّت جوانی و اشتیاق مادری دارد، نادانسته بار می گیرد و می زاید. چنین مادری، یا کژ و کوژ و افلیج و نارس می زاید و یا خود بر سرِ زا می رود. این طفلِ نارس، محصول «نادانستگی» است و گاه حتّی محصول «دانستگی و لج بازی توام». اشکال هنرمند روزمرّه، آن است که گمان می برد زایشِ هنری او، طفلی متفاوت و تازه، و حتما برومند تر از دیگران را در میان اطفال هنر پدید می آورد؛ اما نمی داند و شاید نمی خواهد بپذیرد که او هم سرانجام «نارس» خواهد زایید، شاید به صورت، کمی زیباتر، یا به جثّه، اندکی فربه تر!!

زایشِ هنرمند روزمرّه، حاصل غفلت اوست از بیماری حادّی که دارد و فرجام ناشناسی او از زاییده اش. زاییدن او اگر حتی به ظاهر درست باشد، زاییدنِ حقیقت و فرزانگی نیست، زاییدنِ روزمرّه گی است؛ و آبی که از این کاریز بجوشد، درخت فرزانگی را برگ و بار نمی دهد، بلکه خارزار عادت ها و نابالغی ها و خوش بینی ها و ساده گیری ها را سیراب می کند که روز تا روز، پشت و پشته ی بیشتری بیابند و انبوه تر شوند.

شاید درمان ناپذیرترین ـ یا با کمی مسامحه ـ دیربهبود ترین بیماریِ روزگار ما، روزمرّه گی است. روزمرّه گی، حاصل مستقیمِ ظاهر بینی و ساده انگاری است. برای اهل هنر، به صورت خاص، آن چه این بیماری را همه گیر می کند و کرده است، دقت نکردن در این لطیفه است که هنرمند، نباید زندگی عادی و معمولی داشته باشد! نپرسیدن و ـ بالمال ـ نکاویدن و نپژوهیدن، حس هنرمند را زمین گیر می کند و هنرِ او را عقیم می نماید. تکیه بر مکنوناتِ ذهنی و پیش ـ دانسته های معرفتی و استتیکی دیگران، رنج پرسیدن را از هنرمند دور می کند و هنرمندی که نپرسد، رنج نکشد و روان خود را در خارزار پرسش نکاهد، به روزمرّه گی منقاد شده است.

عادت و حتی توصیه ی غلط، اما مشهور در بین هنرمندان ما، تقلید است برای هنرمند شدن! معروف است که هنرمند، باید در ابتدا، مقلِّد باشد، روشِ صورت بسته و شکل یافته ی دیگر «هنرمندانِ راه رفته» را ببیند، بر آن راه بسپرد، آن ها را تقلید کند و آن گاه از میانه این تقلید ها و با تکیه بر آن ها، شروع به زادن کند! این «استیلای خود خواسته» ی سنت های گذشته بر ضمیر آدمی که تازه به میانه ی گود هنر می آید، خواه و ناخواه، نوعی خویشاوندی و همبودگی ایجاد می کند و معنای ساده ترش آن است که هنرمند باید مانند شاگرد خشت مال یا قصّاب، اکتسابِ فن کند و در همان ابتدا، فطرت پُرسای خود را کناری نهد. بیاموزد که قالب را چگونه و از کدام گِل پر کند تا گل به آن نچسبد و در کدام موضع، بارِ قالب را فرو نهد تا زودتر خشک شود و کالایش مشتری بیابد و در ساخت چینه ای نااستوار، به کار آید. حدّ بالای هنرِ شاگرد خشت مال، «خشت مالِ متبحّر» شدن است و تازه، چنین غایتی، به میانجی گری رنج شاگردی پدید می آید. امروز دیدن چینه ها و دیوارهای هنری فراوانِ پدید آمده از خشت های ساده انگاری، تقلید و ناپُرسایی، کاری است به غایت سهل!! هر نگاه تیزبینی، می تواند به سادگی در آفریده های هنری هنرمندان روزمرّه، خشت های مشابه، همگون و برساخته از خاک و گلِ روزمرّه گی، تقلید و ناکاویدگی را ببیند و ببیند که حتّا اگر صورت ظاهر برخی بناها، فارغ از تداول های معمول است، خمیرمایه و خشت و گلِ آن ها، تقلید است.

هم رفتاری، هم خویی، مشابهت های فردی و اجتماعی، پرسش گریزی، ساده نگری و سهل انگاری در بین هنرمندان امروز، امری آن قدر عادی است که نیاز به اثبات یا انکر ندارد. هنرمندان ما، از فرهیخته و نفرهیخته، در حال زاییدن اند و اطفال هنر آنان، آن قدر به صورت و باطن مشابه، که ظنّ حرام زادگی آن ها، بیش تر از اصالتِ پدر و مادر آن ها به ذهن می آید. به سادگی تمام، هزارها صفحه شعر و نثر می توان یافت که تصورِ هر پدر و مادر آفریننده ای برای آن ها از میان جامعه نویسندگان و هنرمندان ممکن است؛ گویی همه یک گونه اندیشیده اند، یک جور پرسیده اند، یک شکل باردار شده اند و مشابه زاییده اند.

"امانوئل کانت"، فیلسوف آلمانی، روشنگری را، به درآمدن آدمی از «نابالغی خود کرده» ی خودِ او می داند. او می گوید آدمی می بایست بکوشد فهم خود را، بدون تقلید، رهنمون و راه نشان دادن این و آن، به صورت محض به کار گیرد و بپرسد و از پرسش تن نزند. روشنگری آدمی، دلیری اوست در کارِ این پرسیدن و عزم او برای فرار از همبودگی با دیگران. شجاعت پرسش، آدمی را وا می دارد که بیندیشد و اندیشیدن، تنها گریزگاهی است که می توان از راهِ آن، از دام روزمرّه گی رهید. فضا و پایه اصلی پرورش سوال، دلیری در دیگرگونه اندیشیدن است. این که آدمی بداند و ایمان تمام داشته باشد که روشنگری، تنها وقتی صورت درست می یابد که متفکّر یا هنرمند بپرسد «تاریکی کجاست!». تا آدمی نپرسد و اصلاً نداند تاریکی کجاست، چگونه و یا چه چیز را می خواهد روشنگری کند و نور معرفت را بر کجا و و بر کدام زاویه بتاباند؟ وقتی آدمی به آنچه می بیند و می یابد، خو بگیرد، مثل دیگران بیندیشد، تاریکی ها و بغرنج ها را حس نکند و اصلاً «مسئله» نداشته باشد، چگونه می خواهد متفاوت بیندیشد؟!

«هایدگر»، دیگر فیلسوف آلمانی، رساله ای دارد به نام «راه های جنگلی» یا «بیراهه های جنگلی»(holzwega)، که وجه تسمیه ی آن، تشبیهی است برای اندیشه آدمی. او به تیزبینی، اندیشیدن آدمی را به «راه رفتن در راه های جنگلی» تشبیه می کند. آدمی می بایست در راه سپردن در راه های جنگلی، برگ ها ، بوته ها، پیچک ها، خارها، درختچه های کوچک خودرو و مانند آن ها را ـ که البته بخشی از زیبایی های عادی یک جنگل هستند ـ کنار بزند تا راه خود را بیابد. حتی گاه نیاز می شود آدمی، این زیبایی های مختصر را معدوم کند و با تبر و داس و مانند آن، راه را بگشاید یا آنها را کنار بزند تا حقیقت راه (زمین) را ببیند.

اندیشیدن آدمی، در تصویری روزمرّه، نگاه کردن او به زیبایی جنگل هم می تواند بود. بسیاری کسان می آیند، به جنگل می نگرند و از دور در باب زیبایی های آن، با خود می اندیشند!؛ اما کمتر در جنگل به راه می افتند، بوته ها را کنار می زنند و دنبال راهی به درون جنگل می گردند تا زیبایی های عمیق جنگل را دریابند. مسئله، زیباییِ کلّی، تکرارپذیر و هزاران بار عودشده ی جنگل نیست، مسئله، دلیری پرسش از عمقِ جنگل است و پرسیدن از واقعیت چیستی آن! حرکت برای پرسیدن از چیزی، که دیگران درباره ی آن نپرسیده اند و ـ بالطبع ـ نیندیشیده اند. وصفِ ظاهر نیمه آراسته ی روزمرّه گی های ما، با رگه هایی از زیبایی شناسی سطحی، «هنر» نیست؛ هنر، پی جویی باطن این ظاهر است و پرسیدن از آن؛ و این جستجوست که زایایی و شایایی می آورد و فرزانگی می زاید. این که آدمی در خیال خود و در جامعه ای با اذهان هم بافته و مشابه و حس هایی کژ و کوژ و روزمرّه، «بهتردان» باشد و به هنرمندی اشتغال ورزد، و عنان خود را در کفِ حسّی بگذارد که «ذات»اش از ناپُرسایی شکل یافته و «غرض» اش گذران معاش روزانه مادی و معنوی است، بیشتر به گلّه بانی شبیه است. گلّه بان، هم شغلی دارد و هم هنری می داند؛ شغلش اسبابِ معاش اوست و هنرش در نی زدن، تخدیر رمه اش، که هم بسته با کار اوست. او اما، این هر دو را از سنّت گله بانی و گلّه بانِ قبل از خود آموخته است و این که بپندارد نوعی برتر بودگی و انحصارِ هنری در کار اوست، سخت بلیهانه است. هنرمند، البته باید این را هم بیندیشد که آدمی، رمه نیست. رمه، حتی اگر بخواهی، توان اندیشیدن ندارد، اما هنرمند می تواند و بایسته است که هم خود بیندیشد و هم جماعت حول خود را بیندیشاند؛ نه این که خود، از مخاطرات روزمرّه گی آگاه باشد و ببیند، اما به جای تحذیر دیگران، خود نیز در همان دام بیفتند. «مرزبان بن رستم بن شروین»، شاهزاده طبرستانی، در «مرزبان نامه»اش که در حوالی قرن چهارم هجری نگاشته است، در باب پنجم، داستان مردی را حکایت می کند که زبان مرغان آموخته بود و از قضا با هدهدی دوستی می داشت. این مرد، روزی که از راهی می گذرد، دوست خود را بر دیواری نشسته می بیند. از سر وعظ، هدهد را می گوید: «اینجا که نشسته ای هوش دار و متیقّظ باش که کمینگاه یغماییان قضاست!». هدهد نیز پاسخ می دهد: «اتفاقاً در این حوالی، کودکی به طمعِ صید من دام می نهد و من تماشایِ او می کنم که روزگار بیهوده می گذراند و رنجی نامفید می برد». مرد می گوید: بر من همین بود که می بایست و گفتم، و می رود. در راهِ بازگشت، مرد، هدهد را در دست آن طفل اسیر می یابد. او را می گوید: «نه تو بردام نهادن آن طفل و تضییع روزگار او می خندیدی؟!»، و هدهد زبان می گشاید که: دام دیدم و شناختم، اما طمعِ دانه، مرا به این اسیری انداخت.

هنرمند، بسیار می شود که دام ها و مخاطرات را در بادیِ راه می بیند و شاید اگر چنین دیدی نداشت، به عالم هنر روی نمی کرد؛ اما اندک اندک، طمع دانه ی روزمرّه گی و گذراندن معاش مادی و معنویِ باری به هر جهت، او را در دام می اندازد. وقتی هنرمند دیگر نمی پرسد و خود را از پرسیدن مستغنی می بیند، وقتی خود را در حدّی از کامکاری می بیند که یا به دیگران مشابه اش می کند و یا از آنها سرآمدش می سازد، وقتی با انتشار چند کتاب و دیوان شعر، که هر دم طشت رسوایی و روزمرّه گی او را از بام بی هنری به زمین می اندازد، خود را در عداد «شاعرانِ اولوالعزم» می بیند، مانند هدهدِ مرزبان نامه، در دست طفل روزمرّه گی گرفتار شده است و دیگر، رهایی اش از بند، سخت دیریاب و دشوار است.

هنرمندی که جز نیندیشیدن هنری ندارد و عزّ و جلال او، به همین هنرِ بی قدر، وابسته است، قطعاً قوّه ی ممیّزه او در تشخیص روزمرّه گی اش، مسئله هایش و جهانی که در پیرامون اوست، درست عمل نکرده است. او حتماً این پرسش مقدّر را که «از کجا آمده ام وآمدنم بهر چه بود؟» خوانده، اما در آن نیندیشیده است. پرسش از این که آدمی از کجا آمده است و آمدنش به چه دلیل بوده است، نوعی دلیری می خواهد؛ چرا که اگر به پاسخ نرسد، پرسشی است استخوان شکن؛ اما اگر کسی جهد پرسیدن در این مسئله را داشت، به فراست و کیاست درخواهد یافت که اگر او می بایست مانند دیگران و سابقان خود می زیست و هدف «بودن» او، مانند بودن دیگران بود، خلق کردن او کاری بود عبث. پس در سرشت این سوال، کاوشی است و سفارشی بر این که آدمی همواره از خود بپرسد؛ از چرایی زیستن اش، نه از نوع خورد و خواب و زندگی اش.

شناخت آدمی، به پرسش و پرسیدن وابستگی تمام دارد. هیچ کس تا نپرسد، به شناخت نمی رسد و هر چقدر سوال استخوان دارتر باشد، پاسخ رواتر و پایاتر خواهد بود. پس استخوان بندی شناخت و معرفت آدمی، چیزی جز پرسیدن نیست و این که همواره پرسشی باشد تا پاسخی بدست آید و معرفتی زاده شود. زایش معرفت نیز، با بی پرسشی و نیندیشیدن حاصل نمی آید و تحقق اندیشه، بستری دارد ناگزیر، که اگر آدمی از آن فراز آید، حتماً از دام و بند روزمرّه بودن رهیده است.

نادانیِ خانه زادی که به نام هنرمندی، حسّ هنری و در یک کلام «هنر»، در ذهن بسیاری هنرمندان ما خلیده است، مطلقاً نمی تواند جوهر معرفت باشد، چیزی است کمی بیشتر از حدّ فهم همه مردم. اگر آن چه همه می فهمند، آدم هنرمند هم همان را بفهمد و باز گوید، فقط آینه ای بوده است بازتاباننده که تصویری را از واقعیتی، ابژه ای، یا موضوعی، صرفاً باز تابانده است، در حالی که هنر باید چون منشوری، وجوه نامتعیّن و زوایای نادانسته، نیندیشیده و ندیده ی یک موضوع را بازتابانده و بروز دهد و تازه این آغاز راه هنر خواهد بود، نه خاتمه آن. در هر گام، باید سوالی تازه، چون خار در ذهن هنرمند بخلد، او را بیازارد، رنج دهد و برای دریافت پاسخ به کوشیدن وا دارد. اگر چنین نباشد و نشود، هنر، سطحی است. اگر سوال یک هنرمند، پی در پی، «عود» نشود و در شکلی تازه چهره بر نیفروزد و جویایی و پویایی تازه ای را طلب نکند، باز شکلی از روزمرّه گی و همبودگی پدید می آید که فقط در سطحی فراتر است، اما ذاتاً هم بسته و در پیوند با اصل خود است.

هنرمند اگر از ابتدا نپرسد، دهقانی است که در فصل مناسب، نکاشته و ندرویده است و اکنون به جای آن که محصول شخم و خیش و کشت خود را بر سفره نهد، ریزه خور سفره های احساس و فکر دیگران است. این همان وجهی است از تقلید، که پیش تر بدان پرداختیم. این دهقان می تواند البته، نوبت آیش خود را بیش تر کند، زمین اش را به جای یک سال، دوسال و چند سال نکارد، تا قوّت آن بیش تر شود، اما نه این که ریزه خوری بر مائده دیگران، او را از اساس چنان وا نهد که آیش اش را نامزروع و بایر سازد و جانش را حائر و بائر نماید. پرسیدن هنرمند، پاس داشتن انعام و سیورغالی است که خداوند به عنوان کشت گاه در نهاد او به ودیعت گذاشته تا آن را بکارد و بارور سازد، نه آن که آن را ودیعه ی مائده نشینی اجاره ای بر محصول دیگران کند.

در شعر، اگر نیما بزرگ می شود یا حافظ جهانی بدیع می آفریند یا دیگران راهی تازه می روند، به دلیل بزرگ زادگی ذاتی و خانوادگی آنها نیست، به دلیل کنجکاوی و دانایی کاونده ی آن هاست. سرکشی در برابر رسومِ پیرزاد هر زمانه، پا بیرون نهادن از دایره مکرّر فکر دیگران، خارج شدن از حفاظ و نفاذِ پدیدارهای پیش اندیشیده هنری و هر چیز شبیه آن، به تمامی معلول و محصول کاوش در این مسئله است که: «کجا هستیم و کجا می خواهیم برویم»!

متعهد بودن به سنت گذشته، دل بسته بودن به پهنه وسیعی از عادت ها و خوی ها، و بی حوصلگی برای شوریدن بر آن ها هم می تواند تلقی شود. ممارست در تقلید و رفتنِ راه های پیش کوبِ دیگران، نه نیما می سازد و نه حافظ می آفریند. آدم های روزمرّه ای می آفریند که به دنبال تشویق و تماشاچی هستند و برای تشویق شدن از سوی تماشا ییان، از دغدغه های روزانه ی آن ها می گویند و از این که «نابغه دوره ی خویش» باشند، نه تنها ابایی ندارند که حتّی به آن مباهی هم هستند.

اکنون باید از خویش ـ با شجاعت ـ بپرسیم چه فرقی میان آدمی است که نام خود را هنرمند گذارده است و مانند عامه و توده مردم می زید و چه معجزی از این مشابهِ اقران صادر شده که خود را پیامبر و رسول دیگران می خواند؟ هنرمند، اگر چنین باشد، وجودی است در مسیر همه آدم های متعارف، با امور متعارف، با دلبستگی های متعارف و در انجام، خود، آدمی است متعارف، اما لعاب زده! او هم مانند دیگران، مایه و پایه ی هنر خود را از زندگی روزمرّه می گیرد، بی آنکه از چرایی آن بپرسد، در روزمرّه گی می زید، بی آنکه خارخارِ پرسش در جانش افکنده باشد، از برجستگی و خجستگیِ هنرِ لعاب زده ی خود، به شدت حمایت و پاسداری می کند، بی آنکه در ارزیابی هنر خود، هیچ گاه ظنِّ میان مایگی یا فرومایگی آن را برده باشد.

وقتی هنرمند، نیازهایش، کار و رفتارش، اندیشه اش، اشتغال اش به هنر و سرآغاز و سرانجامش، مانند همه مردمان از مادیّت و حتی معنویتِ مصرف پذیر و سازمان یافته شکل بگیرد، دیگر هنرمند نیست؛ هنرش بیش تر به شعبده بازانی همانند است که خرگوشی از کلاه بیرون می آورند یا کبوتری را در دستمالی پنهان می کنند. این جنس هنر، ممکن است اعجابی را برانگیزد، اما رستگان و وارستگان و دانندگان، به فطانت می دانند که شعبده ی کلاه و دستمال و صندوق، «هنر نیست»، شعبده بازی است و «بازی است»؛ خرگوش از جای دیگری است و کبوتر از جای دیگر و شعبده باز، فقط آن ها را در کلاه و دستمال (یا آستینِ حیلت خود) نهاده تا دیگران را بفریبد. این که خیّام، آدمی را چون عروسکِ شعبده بازی و خیمه بازی می داند، شاید به این دلیل است که لعبتکانی فراوان دیده است که در جبر زمانه، به اشاره ی انگشتِ لعبت باز، بالا و پایین رفته اند و از خود اختیاری نداشته اند. با چنین وضعی است که دیری نمی پاید تا هنرمندان به جوان مرگیِ ذهنی و ذوقی دچار می شوند و می آماسند. از خویش و زمانه خویش می گویند و در تکرار تهوّع آور روزمرّه گی ها، بر هم سبقت می جویند. در نتیجه این کار و کردار نیز، از چاهِ فرهنگی که این چرخ بر مدار آن می گردد، به جای آب زلال، خاک و شن بیرون می آید و دلوهای خالی، مرتباً پایین می رود و خالی تر باز می گردد و شگفتا که خیل مقنّیانِ هنرمند، بر لب چاه، حیران از همدیگر می پرسند: «چرا»؟

وقتی کامیابیِ چند نسل شاعر و هنرمند این سرزمین، انتشار کتاب شعری است که خواننده ای ندارد یا شرکت در کنگره ای که می خواهد به ضربِ سکه و زورِ سرو بلورین و مانند آن، هنر را همه گیر کند، ناروا نیست اگر پرسیدنی در میان نباشد و آرمان های فکری، در همین حدود بماند. هنر، به این معنا، بارداری روزمرّه گی است و زاییدنِ اسباب معاش و دریغا که گاه، ما بر سرِ این نهرِ خشک، خون هم می کنیم و جدال و جدل هم می آوریم.








محمد رضا تقی دخت


سورۀ مهر ( http://www.iricap.com )
درآمدی بر هنر نیندیشیدن

۲۴-۱۱-۱۳۹۰ ۰۷:۵۷ عصر
جستجو یافتن همه ارسال های کاربر اهدا امتیازاهدای امتیاز به کاربر پاسخ پاسخ با نقل قول

برای بروز رسانی تاپیک کلیک کنید


پرش به انجمن:

کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان