تبليغات
تبلیغات در دانشجو کلوب محک :: موسسه خيريه حمايت از کودکان مبتلا به سرطان ::
جستجوگر انجمن.براي جستجوي مطالب دانشجو کلوپ مي توانيد استفاده کنيد 
برای بروز رسانی تاپیک کلیک کنید
 
امتیاز موضوع:
  • 1 رأی - میانگین امتیازات: 5
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

آموزش بهداشت جامعه

نویسنده پیام
  • ♔ αϻἰг κнаη ♔
    آفلاین
  • مدیرکل  سایت
    *******
  • ارسال‌ها: 16,105
  • تاریخ عضویت: تير ۱۳۹۰
  • اعتبار: 1090
  • تحصیلات:زیر دیپلم
  • علایق:مبارزه
  • محل سکونت:ایران زمین
  • سپاس ها 34949
    سپاس شده 49155 بار در 13535 ارسال
  • امتیاز کاربر: 551,587$
  • حالت من:حالت من
ارسال: #1
آموزش بهداشت جامعه
تعاريف و كليات
آموزش بهداشت دعوتي است عام براي بالا بردن كيفيتها و استانداردهاي زندگي و مشاركت مردم در فعاليتهاي جسمي، رواني و اجتماعي. بدين ترتيب كه مردم به نيازها و تمايلاتي گسسته يا پيوسته آشنايي پيدا مي كنند و از وراي ديوار بلند سختي ها، باورهاي نادرست يا ناآگاهي ها به دشت دانش و آگاهي مي رسند و به زندگي خود رنگي تازه مي بخشند. بهداشت راهي تازه براي زيستن نيست اما راهي تازه را براي بهتر زيستن هديه مي كند.
از آنجا كه هر موضوع علمي، تعاريف، مفاهيم و اصطلاحات و موضوعات خاص خود را دارد لذا در فصل آغازين تحقيق به ذكر كلياتي در زمينه آموزش بهداشت پرداخته و مسايل گوناگوني چون: تعريف، تاريخچه، اهداف، مباني و اصول آموزش بهداشت، طرح و تنظيم برنامه ها و فعاليتهاي آموزش بهداشت و مراحل مختلف آن، نقش مربيان بهداشت، مسايل و مشكلات آموزش بهداشت، مورد بحث و بررسي قرار گرفته است.


تعريف آموزش بهداشت
اگرچه آشكار است كه هيچ كس نمي خواهد مريض باشد، ولي گاهي بروز بيماري غيرقابل اجتناب مي باشد و احتمال اينكه در حال و آينده به بيماريهاي مختلفي دچار شويم همواره وجود دارد. در زمانهاي پيش از تاريخ، زندگي افراد بشر، شباهت زيادي به زندگي حيوانات داشت. همه چيز به طبيعت واگذار شده بود و آگاهي بشر در مورد بروز بيماري و غلبه بر آن بسيار اندك بود. ليكن با گذشت زمان و با پيشرفت هاي علمي، بشر كوشيده است كه بيماري را رفع كند و تا جائي كه امكان دارد زنده بماند.
بتدريج و به مرور زمان، آگاهي در مورد علل بيماري و راههاي حفظ سلامتي افزايش يافته و علوم تخصصي نه تنها در رابطه با انسان، بلكه در مورد ساير امور زندگي نيز بوجود آمده است. از آغاز بوجود آمدن نظامهاي پزشكي توسط يوناني ها، رومي ها، اعراب، مصري ها، هنديها و چيني ها، توسعه سريع و مستمري در روشهاي شفابخشي بوقوع پيوسته است. علم پزشكي جديد امروزه خيلي از اسرار را در مورد مكانيزم عادي و غيرعادي بدن انسان و روشهاي بهبود، آشكار نموده است.
در دوره قرون وسطي و انقلاب صنعتي كه به دنبال آن در اروپا بوقوع پيوست، تعدادي كشفيات بعمل آمد كه در شناخت علت بسياري از بيماريهاي عفوني كمك كرد. بعلاوه فعاليت هاي تجربي، ابزار اپيدميولوژيكي را جهت تعيين كردن علل چندگانه بيماريهايي كه انسان بدانها مبتلا مي شود توسعه بخشيد. بلاهاي اپيدمي همه گير نظير طاعون و وبا در كشورهاي اروپايي در اوايل قرن از طريق كاربرد دانش كسب شده ريشه كن گرديدند. از نيمه قرن نوزدهم به بعد تاكيد روزافزوني به امر پيشگيري از بيماري شده، امروزه به مسئله ارتقاء سلامتي اهميت داده مي شود.
سلامتي از طرف سازمان بهداشت جهاني به عنوان رفاه كامل جسمي، رواني، و اجتماعي و نه فقط رهائي از بيماري يا عليلي تعريف شده است. اين تعريف چنان تنظيم شده است كه به فرد، نياز به زندگي سالم و بهره مند شدن از سلامتي را از طريق اجتناب از بيماريها نويد مي دهد. خدمات بهداشتي در سراسر جهان هدفشان رسيدن به بالاترين سطح سلامتي مي باشد. براي تأمين سطح بالايي از سلامتي براي هر فرد و ادامه آن، لازم است نه تنها تسهيلات كافي و مناسب جهت تشخيص فوري بيماران، درمان، توانبخشي، و غيره بوجود آيد بلكه همچنين بايستي براي فراهم آوردن مراقبتهاي پيشگيري مناسب و ارتقاء سطح سلامت اقدام گردد. هر كسي علاقمند به سالم بودن است ولي بهرحال، در زندگي روزمره، انسان به بسياري از امر بطور دانسته يا نادانسته دست مي يازد كه او را مستعد بيماري مي نمايد كه در برخي اوقات اين بيماريها از طريق رعايت نكردن كامل رفتارهاي بهداشتي شيوع پيدا ميكنند.
عدم رعايت رفتارهاي بهداشتي را مي توان در هر جامعه آموزش ديده، بيسواد يا باسواد، ثروتمند يا فقير و غيره مشاهده نمود. رفتارهاي درست يا نادرست بهداشتي بخشي از فرهنگ مي باشد. عادات، رسوم و سنت ها عمدتاً عواملي هستند كه رفتار را در هر جامعه اي تحت تأثير قرار مي دهند. اين عوامل همچنين توسط باورها، ارزشها، گرايشها و غيره تحت تأثير قرار مي گيرند.
براي اينكه مردم آماده شناخت و عمل كردن به شيوه هاي درست زندگي جهت حفظ سلامتي و اجتناب از بيماري باشند، نياز به شكل دادن رفتار مي باشد. آموزش مناسب براي تأمين اينگونه رفتار كه شامل رفتار بهداشتي مي باشد، همان آموزش بهداشت است زيرا، هنر و علم جلب مردم به يك فرايند يادگيري براي ايجاد رفتار مطلوب به منظور سلامت به آموزش بهداشت موسوم است.
آموزش بهداشت توسط صاحبنظران و مؤلفين به صورتهاي مختلفي تعريف شده است كه برخي از اين تعاريف را به شرح زير مي توان بيان نمود:
-آموزش بهداشت عبارت از دانسته هاي زيستي، بهداشتي، اجتماعي، و تربيتي است براي كار با مردم بمنظور ايجاد و تغيير رفتار آنان در جهت بهبود سلامت جسمي، رواني و اجتماعي آنان كه توسط مربيان بهداشت و با استفاده از وسايل كمك آموزشي انجام مي گيرد. به بيان ديگر كليه مراحلي كه جهت قبولاندن معيارهاي بهداشتي و رد كردن معيارهاي غلط طي مي شود بنام آموزش بهداشت ناميده مي شود.
-روندي از رشد را كه شخص بخاطر كسب تجارب جديد، رفتار و نظرات بهداشتي خود را تغيير مي دهد آموزش بهداشت مي گويند.
-آموزش بهداشت رشته اي از بهداشت و برنامه هاي پزشكي است كه شامل كوششهاي برنامه ريزي شده در جهت تغيير رفتار فرد، گروه و جامعه مي باشد. با اين هدف كه به درمان، توانبخشي، جلوگيري از امراض و پيشرفت ختم گردد.
-آموزش بهداشت معمولاً بمعناي كوششهاي رسمي و برنامه ريزي شده اي است در جهت تحريك و گسترش تجربيات در زماني خاص با روشي مشخص، طي چند مرحله تا منجر به پيشبرد آن آگاهيها، نظرات و رفتار بهداشتي گردد كه تامين كننده بهداشت فرد، گروه و جامعه مي باشد.
-روندي است با ابعاد اجتماعي، روانشناسي، عقلاني و مربوط به آن دسته از فعاليتهايي كه منجر به ازدياد توانايي مردن در تصميم گيريهاي بهداشتي فرد، گروه و جامعه خواهد گرديد. اين پديده كه بر اساس علمي استوار است، فراگيري و تغيير در رفتار را براي ارائه دهنده بهداشت و مصرف كننده آن از پير تا جوان آسان مي باشد.
با توجه به تعاريف فوق، آموزش بهداشت، همانند آموزش عمومي علاقمند به تغيير آگاهي، احساسات و رفتار مردم مي باشد و در اغلب اشكال خود تأكيد بر ايجاد آن گونه رفتارهاي بهداشتي دارد كه تصور مي رود بالاترين حد ممكن بهزيستي را به ارمغان آورند.
نكته قابل توجه، آموزش بهداشت مربوط به زمان خاص و افراد ويژه اي نبود بلكه تقريباً براي هر فردي در اجتماع بطور مستمر لازم مي باشد. اشتباه است اگر فرض كنيم كه آموزش بهداشت صرفاً براي افراد بيسواد يا كم سواد لازم است. بسيار اتفاق مي افتد كه حتي افراد با سطح تحصيلات بالا نيز در مورد موضوعات بهداشتي به حد كافي اطلاع ندارند و اگر هم مي دانند رفتارهايشان كاملاً در جهت سلامت و بهداشت خوب نمي باشد. براي مثال، مضرات پرخوري، سيگار كشيدن و مصرف بي رويه الكل ممكن است بخوبي براي فرد تحصيل مرده آشكار باشد ولي در زندگي روزمره امكان دارد رعايت اعتدال را نكند. لذا جنبه رفتار در آموزش بهداشت از اهميت قابل ملاحظه اي برخوردار است. بدون تأمين رفتار بهداشتي درست، آموزش بهداشت كامل نخواهد بود. در عين حال شناخت و آگاهي از دلايل پشت پرده رفتار خاص و شكل گيري گرايش مطلوب براي انجام رفتار نيز به همان اندازه مهم است.
خلاصه در يك كلام چنين مي توان گفت، آموزش بهداشت عبارت از آموزش براي بهداشت يا آموزش در مورد بهداشت مي باشد كه مي بايست با شناخت نيازهاي بهداشتي و اقدام براي رفع آنها انجام پذيرد.

تاريخچه آموزش بهداشت
با اينكه آموزش بهداشت همواره يكي از فعاليتهاي اساسي نيروي انساني شاغل در خدمات درماني و بهداشتي بوده است، اما به عنوان يك رشته علمي و در چارچوب يك حرفه خاص در حدود يك قرن است كه آغاز به فعاليت كرده است. با اين حال در سطح جهاني حتي تا اواسط قرن بيستم به عنوان يكي از وظايف اصلي در زمينه بهداشت عمومي نيز شناخته نشده بود. در حقيقت فعاليتهاي منظم مبتني بر طرح ريزي قبلي در آموزش بهداشت در سطح بين‌المللي پس از تاسيس سازمان جهاني بهداشت در سال 1948 آغاز مي شود كه ايران نيز از كشورهاي موسس آن بود.
در مراحل اوليه رشد بهداشت عمومي كه محور اصلي انديشه ها، مسئله سالمسازي محيط و مبارزه با بيماريهاي واگيردار بود، برداشت مجريان امور از خدمات بهداشتي اين بود كه با اتكاء كامل به قوه مقننه و نيروي پليس اقداماتي را در جهت و براي مردم به انجام رسانند. با رشد ديدگاههاي تازه تر در بهداشت عمومي تدريجاً اين ضرورت مطرح شد كه بايد فعاليتهاي بهداشتي را با مردم انجام داد و آنان را متقاعد كرد كه در رابطه با تندرستي خود مسئوليت بپذيرند.
يكي از فعاليتهاي اوليه و مداوم سازمانهاي بهداشتي كوشش در باره ارتقاء سطح دانش مردم و در نهايت مبارزه با بيماريها بوده است و بر اين اساس بود كه اولين اقدامات در آموزش بهداشت توسط سازمانهايي كه با بيماري سل مبارزه مي كردند معمول گرديد. مبارزه با سل و فعاليتهاي مرتبط با آن در طي ساليان متمادي توسط بسياري از كشورهاي دنيا معمول گرديده و سبب آگاهي توده وسيعي از مردم بويژه در كشورهاي پيشرفته شد. از اين فعاليتها مي توان به مواردي چون تشكيل نمايشگاهها، انتشار جزوات، چاپ بروشورها، انتشار مقاله در روزنامه هاي ديواري، سخنراني ها و نمايش اسلايد اشاره نمود. با گذشت زمان، فيلم، سينما، مجله، راديو، تلويزيون و ساير وسايل ارتباطي نيز اضافه شد. همگام با ساير تحولات علمي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جهان، متدرجاً فلسفه، اهداف و روشهاي آموزش بهداشت نيز دستخوش دگرگونيهاي زيادي گرديد.
در ايران مدتها پس از تاسيس وزارت بهداري (سال 1320) عملاً فعاليتهاي آموزش بهداشت در سطح محدودي از سال 1330 به بعد آغاز شد كه در ابتدا فعاليتهاي آن متوجه مسايل ريشه كني مالاريا گرديد و متدرجاً در طي سالهاي بعد فعاليتهايي نظير بهسازي محيط، تأليف مواد درسي و مطالب خواندني و تهيه پوستر و بولتن را بر عهده گرفت. از سال 1340 به بعد واحد آموزش بهداشت وزارت بهداري تجهيز شد و بحالت فعال تري درآمد. بالاخره در سال 1351، اداره آموزش بهداشت به دفتر آموزش بهداشت تبديل شده و عهده دار انجام رسالت هاي مربوط به آموزش بهداشت در سطح كشور گرديده است.

اهداف آموزش بهداشت
با دگرگوني مفهوم تندرستي و وسعت يافتن ابعاد آن در سالهاي اخير مفهوم آموزش بهداشت و هدفهاي آن نيز گسترده تر و عميق تر شده است.
از جمله اولين هدفهاي آموزش بهداشت اين است كه به مردن كمك شود تا از پيدايش نارسائيهاي بهداشتي جلوگيري نمايند، وضع و موقعيت تندرستي خود را در بهترين سطح ممكن حفظ كنند و در جهت بهبود تندرستي خويش، اعضاي خانواده و اجتماع خود فعاليت نمايند بعبارت ديگر هدف آموزش بهداشت دستيابي به رفتارهاي فردي و جمعي مناسب، در رابطه با امور و مسايل بهداشتي و بطور اختصاصي طرح ريزي و اجراي برنامه هاي آموزشي در زمينه بهداشت براي گروهها و قشرها و يا مسائل خاص است. بر اين اساس تمامي وسايل ممكن در راه جهت دادن به نحوه زندگي و رفتارهاي منتهي به پيشگيري از بيماريها يا آسيب ديدگي و يا برقراري استانداردهاي متناسب تندرستي در سطح فردي و يا گروهي بكار گرفته مي شود.

سازمان بهداشت جهاني هدفهاي آموزش بهداشت را به شرح زير بيان مي نمايد:
الف- اطمينان از اينكه جامعه تندرستي را به عنوان يك چيز با ارزش بپذيرد.
ب- مجهز كردن افرا به دانشها و مهارتهاي لازم و نفوذ در گرايشهاي آنان به نحوي كه بتوانند مسايل بهداشتي خويش را حل نمايند.
ج- فراهم آوردن شرايط لازم جهت رشد خدمات بهداشتي.

هرگاه بخواهيم اهداف فوق را در حالت گسترده تري مطالعه كنيم مي توان مواد زير را بعنوان اهداف آموزش بهداشت به شرح زير بيان نمود:
1-كمك به مردم در راه نايل شدن به سلامت توسط اقدامات و فعاليتهاي خود آنان به نحوي كه بتوانند آمادگي قبول مسئوليت تندرستي خود و اجتماعي كه در آن زندگي مي كنند داشته باشند.
2-آماده كردن مردم براي استفاده صحيح از خدمات بهداشتي موجود.
3-تشويق مردم براي قبول و نگهداري عادات بهداشتي.
4-ترغيب مردم براي شركت فعالانه در اقدامات بهداشتي بطور انفرادي و دسته جمعي به منظور حفظ سلامت خود.
5-آموزش مردم براي آگاهي آنان از نحوه پيشگيري از بيماريها.
6-تشويق مردم به تشكيل انجمنهاي بهداشتي و مؤسسات بهداشتي در سراسر كشور.
7-آگاه نمودن مردم در باره خدمات طبي و بهداشتي كشور.
بطور كلي كره زمين محل استراحت كردن نيست و در تمامي موارد گرايش ها و رفتارهاي ما هرچه كه باشد نبايد هيچگاه فراموش كنيم كه زندگي چيزي است كه از آن زنده خارج نخواهيم شد. معذالك اكثريت انسانها حداكثر تلاش را در به تأخير انداختن هرچه بيشتر اين خروج (مرگ) معمول خواهند كرد و آموزش بهداشت اگر افراد خودشان بخواهند، مي تواند در اين زمينه به همه كمك نمايد.
آموزش بهداشت بايد تفكر بهداشتي بوجود آورد، ايجاد عكس العملهاي زنده و سالم را فراهم نمايد و بالاخره آنچنان گرايش در مقابل اعمال مختلف حياتي بوجود آورد كه به فرد امكان دهد، تعداد قابل توجهي از مخاطرات قابل حذف را از ميان برداشته و يا حداقل محدود كند. به اين اعتبار آموزش بهداشت در رديف يكي از عوامل هنر زندگي قرار مي گيرد كه هدف آن نه تنها ارتقاء بخشيدن به شرايط زندگي مادي بلكه شرايط رواني و اجتماعي نيز مي باشد.

اصول و مباني آموزش بهداشت
اگر ما بپذيريم كه هدف آموزش بهداشت تأمين رفتارهاي بهداشتي است، قبول مباني ذيل كه براي آموزش بهداشت در هر موقعيتي مناسب مي باشد مشكل نخواهد بود:
1-آموزش بهداشت براي هر كسي در هر زماني لازم است.
2-آموزش بهداشت مربوط به يك زمان نيست بلكه مستمر مي باشد.
3-آموزش بهداشت مي تواند به صورت يك فرايند خودآموز سازماندهي گردد.
4-آموزش بهداشت مي تواند به صورت يك فرآيند يادگيري از ديگران باشد.
5-هركسي كه مي داند چه چيزي براي حفظ سلامتي مفيد است مي تواند در آموزش بهداشت شركت كند.
6-آموزش بهداشت از ارتباط صحيح ايده ها و افكار تشكيل مي شود.
7-همه اصول و تئوريهاي تعليم و تربيت و يادگيري كاملاً در آموزش بهداشت كاربرد دارد.
8-از آنجا كه آموزش بهداشت بايد در مورد سلامتي باشد، آگاهي درست در مورد سلامتي و بيماري در برقراري ارتباط يا نشر ايده ها به منظور ايجاد گرايش و رفتار لازم بسيار ضروري است.
9-افرادي كه براي تأمين مراقبت هاي بهداشتي تربيت شده اند، بمراتب بهتر از افراد عادي در دادن آموزش عمل مي كنند.
10-از آنجا كه هدف آموزش بهداشت تغيير رفتار است، مربي بهداشت بايستي در امر آموزش دادن، برقراري ارتباط، ايجاد انگيزه و به مشاركت فراخواندن افراد مهارتهايي كسب كرده، آنها را توسعه دهد. او بايد با دانش روانشناسي اجتماعي و اصول و تئوريهاي تشكيلات محلي آشنا باشد.
11-افراد در هر مرحله از زندگي بايستي به طور مكرر در ارتباط با رفتارهاي بهداشتي و كاربرد آنها در تغيير شرايط در هر دوره اي از زندگي آموزش ببينند.
12-بايد اين فكر در ذهن بوجود آيد كه رفتار انسان تحت تأثير عوامل مختلف قرار مي گيرد و بنابراين آموزش بهداشت بايد شناخت كامل از عوامل مؤثر در هر موقعيتي داشته باشد. لذا يك مربي بهداشت خوب بايد آگاهي و مهارتهاي خود را در علوم رفتاري با شناخت كامل از مسايل بهداشتي و حل آنها به روش علمي و منطقي توام نمايد.
در مورد اصول آموزش بهداشت نيز با توجه به تعاريف و اهداف آن، اصول چندي را به شرح زير مي توان يادآور شد:
1-آموزش بهداشت در اصل آموزش است و هدف آن تأمين رفتارهاي بهداشتي مطلوب مي باشد. بنابراين قبل از مشاركت فرد، گروه يا جامعه در آموزش بهداشت به منظور خاص يا براي برنامه اي، نياز بايستي معين گردد و اگر نياز باشد، آموزش بهداشت بيهوده خواهد بود. در خصوص برآورده كردن نياز، ايجاد نياز و بيداري، ايجاد علاقه و. غيره است كه اصول و مفاهيم رفتاري در خصوص يادگيري و تعليم و تربيت كاربرد دارد. هرگونه آموزش بهداشت بايستي بر پايه نياز باشد. اگر مسئله از نظر پرسنل بهداشتي شديد و جدي بوده ولي از نظر فرد يا گروه اين گونه جلوه نكند، در اين صورت بايد تشخيص صحيح از عوامل اثربخش مختلف (ادراك، باورها، گرايشها، تعصبات. منابع و غيره) بعمل آيد.
2-آموزش بهداشت نبايد به صورت تصنعي يا فرآيند آموزشي – يادگيري رسمي درآيد. نكات زيادي وجود دارد كه رعايت آنها آموزش بهداشت را قابل قبول و مفيد خواهد ساخت. هر مربي بايد فرهنگ جامعه را بشناسد و ايده هاي نوين را با حالت عادي و با احتياط ارائه دهد. اظهارات متعصبانه بويژه اگر بر خلاف باور، فرهنگ و رفتارها باشد، مورد استقبال قرار نمي گيرد. بنابراين، بهتر است از جائي كه مردم قرار دارند شروع كرد و بتدريج حرفها را عنوان نمود تا از تصادم ايده ها اجتناب گردد و به درك، پذيرش و جذب ايده هاي جديد از طرف مردم كه مربي بهداشت مايل است آموزش دهد بيانجامد.
3-لازم است كه آزادانه در مورد مسائل بهداشتي و حل آنها بحث نمود و تمام نكات مثبت و منفي، مزايا و معايب، مشكلات و غيره را بطور كامل بررسي كرد. مربي نبايد صرفاً روي نكات خوب تكيه داشته و نكات بد را پنهان دارد، در غير اين صورت مردم ممكن است موقعي كه ترديدهايشان بطور كامل برطرف نشده باشد احساس پريشاني كنند.
4-آموزش، فرآيند يا هنري است كه براي رشد دادن ذهن، شخصيت و جسم از طريق ضوابط برنامه ريزي شده علوم جامعه شناسي، روانشناسي مردم شناسي براي شناخت رفتار انساني لازم است. مطالعه دقيق و كاربرد اين علوم در آموزش بهداشت ضروري است چرا كه آموزش بهداشت در ارتباط با افراد بتنهايي و يا در گروه و جامعه مي باشد.
در فرآيند آموزشي بايد به فرايند يادگيري و ياد دادن اهميت داد. بدين منظور بايد محتواي آموزشي بر پايه تشخيص عوامل رواني – اجتماعي تدوين گردد. روشهاي ياد دادن و فراهم آوردن امكان يادگيري نيز بخشي از فرآيند آموزشي را تشكيل مي دهد. سرانجام وسايل ارتباط جمعي نيز بايد جهت تبليغ مؤثر ايده ها با دقت تمام مورد نظر باشد.
5-اهميت گرايش دوستانه و احساس همدردي از طرف پزشكان و پرستاران در زماني كه با بيماران برخورد مي كنند، بسيار مورد تأكيد است. درمان بيمار هميشه بصورت مهمترين كار مورد نظر بوده، افراد با تجربه حرف پزشكي اهميت زيادي به نحوه برخورد باليني، اخلاقيات، رابطه خوب پزشك، بيمار و درك صبورانه از مشكلات بيماران قائل هستند. يك پزشك يا پرستار موفق، بيمار را در حالت راحتي قرار داده، با صرف وقت زيادي در مورد تشخيص، درمان، رژيم غذائي، احتياط و غيره توضيح مي دهد كه نه تنها به منظور جلب اعتماد بيمار است بلكه براي ايجاد علاقه به درمان و رعايت احتياطهاي ضروري جهت بهبود او مي باشد. بدين جهت معمولاً بيماران، پزشك يا پرستار يا پرسنل كمك خاصي را به سبب خصوصيات خوب و توانايي توجيه مسايل به صورت آزاد و به روش مفيد دوست داشته و آموزشهاي بهداشتي توجيه شده را غالباً مي پذيرند.
6-داشتن جريان‌ آزاد ارتباط، ضروري مي باشد. ارتباط دوطرفه در آموزش بهداشت جهت كمك به برقراري برخورد صحيح و رفع شك و ترديد از اهميت خاصي برخوردار است.
7-مربي آموزش بهداشت بايد از روشهايي استفاده كند كه مورد قبول واقع گردد. او بايد بداند كه يك فرد كمك كننده است نه يك معلم. بنابراين بايستي اعتماد مخاطبين خود را جلب كند.
8-مربي بهداشت نه تنها اطلاعات درست در مورد مسائل مورد بحث بايستي داشته باشد بلكه همچنين بايد به آنچه ادعا مي كند عمل نمايد.
9-مربي بهداشت بايستي گفتار و عمل خود را با گروهي كه آموزش مي دهد منطبق سازد. اين امر بويژه موقعي كه مربي با مردن بيسواد و فقير برخورد كند ضروري است. او بايد خود را در حد گفتگو و روابط آنها به منظور كاهش فاصله اجتماعي پايين بياورد. اين امر زماني امكان پذير است كه بتواند خود را به گروه بشناساند و روابط متقابل، تبادل افكار، احساس، عقايد و غيره كه براي ارتقاء گرايشها و رفتار لازم است ايجاد كند.
10-مربي آموزش بهداشت بايد همه روشهاي ممكن آموزشي را بكار گيرد. او بايد داراي دانش پايه بوده و با اصول يادگيري كاملاً آشنا باشد. بنابراين بايستي از روشهاي آموزشي – يادگيري براي گروهها و افراد مختلف بنا به تشخيص خود استفاده نمايد. همه اصول تعليم و تربيت و يادگيري كاملاً در آموزش بهداشت كاربرد دارد. از همه اصول تعليم و تربيت بايد بطور كامل در موقعيت هاي مختلف بهره برداري كرد. تنوع روشهاي آموزشي نه تنها براي كارآئي فرايند يادگيري – آموزشي لازم است، بلكه جهت ايجاد علاقه و مشاركت فراگير و مخاطب نيز ضروري مي باشد.
11-از آنجا كه هدف نهايي در آموزش بهداشت ايجاد رفتارهاي بهداشتي مطلوب است، مربي آموزش بهداشت بايستي تا حد ممكن هرگونه تلاشي را با دليل و استدلال توأم سازد تا مخاطب قادر به جذب ايده هاي مربوط گردد.
12-آموزش بهداشت فاقد برنامه ريزي، كوشش بيهوده اي است، آموزش بهداشت بدون شناخت آموزشي نمي تواند در ارائه راه حل منطبق با نياز و منابع به محو درست عمل نمايد. آموزش بهداشت برنامه ريزي شده خيلي مؤثرتر از تلاشهاي بي برنامه است. براي اطمينان از شناخت كامل مسائل و راه حلها از طرف جمعيت مورد نظر، برنامه طراحي شده مناسبي لازم است. محتواي برنامه و روش آن بايد بر اساس شناخت آموزشي بوده و بايستي گروه مورد نظر در اجرا و ارزشيابي نقش داشته باشد. به عبارت ديگر، ‌آموزش بهداشت صرفاً حرف زدن و بحث نيست بلكه برنامه مستمر و شناخت مسايل توسط مخاطبين و حل آنها و هر از چند گاهي تجديد نظر براي اطمينان از رفتار مستمر مي باشد.
13-استفاده از وسايل سمعي – بصري براي پشتيباني و تقويت از اهميت خاصي در آموزش بهداشت برخوردار است كه به خاطر شركت گروههاي مختلف باسواد و بيسواد و نيز به سبب ماهيت تكنيكي موضوع مي باشد.
14-از آنجا كه آموزش بهداشت كه بايد بر اساس نياز انجام گيرد، بنابر اين مي بايست متناسب و خاص مسايل و راه حلهاي موجود باشد. اگر در محتوا، اطلاعات و جزئيات ناخواسته اي وجود داشته باشد، بسيار بي مورد است. محتوا هميشه بايستي جوهر مطالب را دارا باشد، والا مخاطب نه فقط بي توجهي نشان مي دهد بلكه ممكن است به نكات اصلي نيز توجه نكند.
15-در رابطه با سلامت و نحوه زندگي روزانه، ممكن است بسياري از رفتارها مفيد، مضر يا بي ضرر و نه الزاماً مفيد بوده باشد. چنين رفتارهايي امكان دارد بر پايه آگاهي و گرايش مربوط باشد و يا نباشد. وظيفه اصلي هر مربي بهداشت، كشف الگوهاي رفتاري موجود و منشاء آنهاست. اگر هرگونه تغيير رفتار نادرست به رفتار صحيح لازم باشد. فرايند آموزش بهداشت بايد هدف خود را رفع نگرش غلط و گرايش مربوط قرار داده، سپس نگرش درست، گرايش و رفتارهاي مطلوب را ارائه دهد.
16-بايد به خاطر داشت كه مردم بطور محض فاقد اطلاعات يا نگرش نيستند. هميشه ميزاني ادراك يا باور و غيره وجود دارد كه بايستي قبل از آموزش بهداشت بررسي شده، مبدأ حركت قرار گيرد. مربي بهداشت بايد بخاطر داشته باشد كه صرفاً انتقال اطلاعات انجام نداده، بلكه بايد به مخاطبين فرصت تجزيه و تحليل ايده هاي نو و كهنه را بدهد تا آنها را با تجارب گذشته مقايسه كرده، تصميمات مطلوب و سودمند اتخاذ كنند.
17-يك خطر بزرگ در برنامه هاي آموزش بهداشت ارائه انبوهي از اطلاعات در يك برخورد و يا علاقه شديد به دادن اطلاعات تا حد ممكن مي باشد. از آنجا كه مسئله فرايند يادگيري در ميان بوده، فرايند آموزش بهداشت بايد به صورت گام به گام و با توجه به اصول مختلف ارتباطات انجام گيرد.
18-آموزش بهداشت را مي توان براي فرد، گروه يا جامعه ترتيب داد. همانطور كه قبلاً گفته شد بايد براي مخاطب يا مخاطبين فرصتي فراهم آورد تا به مراحل تشخيص مشكل، طرحريزي، اجرا، ارزشيابي و غيره گام بگذارند. اين امر در آموزش بهداشت جامعه از اهميت خاصي برخوردار است. رعايت اصول تشكيلات محلي شامل شناخت نظرات رهبران، شناخت مشكلات و طرحريزي، اجرا و ارزشيابي از طريق مشاركت كامل جامعه، برنامه را ويژه يك اجتماع خاص درمي آورد.
19-معمولاً مربي بهداشت، فردي حرفه اي و داراي دانش فني است. براي مردم عامي شناخت جنبه هاي فني و حقايق علمي مسايل بهداشتي به آساني ميسر نيست. بنابراين، مربي آموزش بهداشت بايد در فعاليتهاي آموزشي از اصطلاحاتي استفاده نمايد كه بلافاصله درك گردد. او نبايد از واژه هاي علمي نامأنوس استفاده نمايد. براي مثال او نبايد از واژه «ناقل بندپا» استفاده كند بلكه بايد از اصطلاح «بيماري منتقله بوسيله حشره» استفاده نمايد. در موقع صحبت با افراد بيسواد از اصطلاحاتي نظير پرتوزوآ، پارازيت، ويروس و غيره بايد اجتناب كرد. واژه جرم كه توسط چشم بدون استفاده از ميكروسكوپ قابل مشاهده نيست ممكن است چند نوع مفهوم را القاء كند. هر كلمه بايد بصورت دقيق بكار گرفته شده و توضيح داده شود.
20-آموزش بهداشت در جهت هدف نهايي خود بايد رفتارهاي مطلوب بهداشتي را بوجود آورد. ممكن است تعداد زيادي عادات، رسوم و غيره در جامعه موجود باشد كه بر پايه سنتها، باورها و غيره استوار باشد. هرگونه تلاش براي ايجاد تغيير رفتاري مؤثر يا سريع نه تنها مشكل است بلكه معمولاً سبب ايجاد تضاد ذهني و رنجش غيرضروري خاصي مي گردد چرا كه امكان دارد رفتار مورد نظر كاملاً با الگوي فرهنگي موجود متضاد باشد. بنابراين، آموزش بهداشت بايد از فرهنگ موجود شروع و سعي كند عادات و رفتارها را بتدريج تغيير دهد و بعلاوه، تلاش آموزش بهداشت بايد در جهت تغييرات كوچك و به نحو تدريجي بوده، خيلي بلندپروازانه نباشد. مردم همه چيز را يكجا ياد نمي گيرند، بلكه يادگيري مرحله به مرحله انجام مي گيرد. براي هر تغيير رفتاري آزمايش فردي لازم است، بنابراين مربي بهداشت بايد براي آزمايش رفتارهاي تغيير يافته فرصتهاي لازم را فراهم آورد.
21-استفاده از وسايل جمعي – بصري مناسب در فعاليتهاي آموزش بهداشت از اهميت زيادي برخوردار است چرا كه مردم نسبت به سخنراني، صحبت و مباحثه به اندازه كافي علاقه نشان نمي دهند. اين وسايل نه نتها سرگرمي مطلوبي ايجاد مي كند، بلكه سبب جلب توجه به نكات اصلي شده و براي چشم و گوش نقش بزرگي را در امر ادراك فراهم مي نمايد.
22-پايه هر آموزشي را ارتباطات تشكيل مي دهد. تشكيل مي دهد. براي اينكه مردم افكار جديد، پيامها، روشها و غيره را با استدلال صحيح درك كنند، ارتباطات بايستي به صورت ساده. روشن، مختصر و شوق انگيز باشد. اصول چندي براي برقراري ارتباط مؤثر وجود دارد كه لازم است توسط مربي آموزش بهداشت بدقت به خاطر سپرده شده، تمرين گردد.

ضرورت آموزش بهداشت
انسان هميشه در جستجوي راهها و روشهايي بوده كه نه تنها به حيات خود ادامه دهد بلكه در مقابل بيماري، حوادث و سوانح نيز مقاومت كند. براي رسيدن به اين هدف، علاوه بر كنجكاوي از تجربيات ديگران و رهنمودهاي بزرگان مذهبي، ريش سفيدان، دستورات معلمين اخلاق و همچنين از فعاليت هاي سازمان يافته اجتماعي نيز استفاده كرده است.
در طي دوران تاريخ، جوامع و گروههاي اجتماعي مختلف، در چارچوب فرهنگ جامعه خود يعني عادات، رسوم، اعتقادات مذهبي و معلومات به تدريج به روشهايي جهت حفظ سلامتي و مبارزه بر عليه بيماري دست يافته اند كه نقش آموزش بهداشت در اين ميان در خورد توجه بوده است زيرا، آموزش بهداشت در دستيابي به سلامت انسانها از طريق اتخاذ سطوح پيشگيري، نقش بسيار ارزنده اي ايفاء مي نمايد. كاربرد آموزش بهداشت در هر يك از سطوح پيشگيري را به شرح زير مي توان فهرست وتر بيان نمود:
سطوح پيشگيري هدف كاربرد آموزش بهداشت


اول پيشگيري از بيماريها و كاهش بروز بيماري و انحراف از سلامت آموزش بهداشت به جامعه در جهت ارتقاء سلامت از راههاي فردي و گروهي مثل بهبود وضعيت تغذيه، برازندگي جسمي، آسايش رواني، ايمن سازي در مقابل بيماريهاي عفوني و سالم سازي محيط




دوم كاهش شيوع بيماري با كوتاه كردن دوره بيماري آموزش بهداشت به جامعه در جهت راههاي موجود براي تشخيص اوليه و زودرس بيماري و دخالت مؤثر و قاطع براي تصحيح انحراف از سلامت چه در سطح فردي و چه در سطح اجتماعي و آموزش به جامعه جهت استفاده از آزمايشهاي غربالگري براي پيشگيري از بيماريها





سوم كاهش عوارض بيماريها، محدود كردن ناتواني و انجام نوتواني به بيماريهايي مربوط مي شود كه قبلاً سير خود را طي كرده اند و در حال حاضر فقط ضايعات آنها باقي مانده است. آموزش بهداشت به جامعه در جهت استفاده از امكانات موجود براي كاهش نقص ها و ناتوانيها، به حداقل رسانيدن عوارض مربوط به انحراف از سلامت و ارتقاء تطابق بيمار با حالتهاي غيرقابل درمان.

علاوه بر نتايج بسيار ارزنده آموزش بهداشت در بعد پزشكي، ضرورت اين آموزش در رويكردهاي ديگري نيز قابل ملاحظه مي باشد كه رويكردهاي تغيري رفتاري، آموزشي، مراجع – مداري، و تغيير اجتماعي از آنجمله اند.
هدف رويكرد آموزشي، ارائه دانش و كسب اطمينان در مورد فهم موضوعات بهداشتي، بر اساس اين عقيده است كه اين دانش باعث خواهد شد، تصميمات كاملاً آگاهانه اي اتخاذ شده و به مرحله اجرا درآيد.
كانون توجه رويكرد مراجع – مداري، برروي كار با مراجعين است به منظور اينكه آنها بتوانند آنچه را قرار است در مورد آن بدانند شناسايي و معرفي نموده، تصميمات و انتخاب هاي خود را بر طبق علايق و ارزشهاي خودشان اتخاذ كنند. اين امر عمدتاً از طريق مشاوره با مربيان بهداشت انجام ميگيرد.
و بالاخره هدف رويكرد تغيير اجتماعي، تغيير محيط براي تسهيل در انتخاب شيوه هاي زندگي بهداشتي تر است.
با توجه به آنچه بيان شد، بطور كلي چنين مي توان نتيجه گرفت كه آموزش بهداشت در سطح فردي و اجتماعي براي پيشبرد هر نوع برنامه بهداشت عمومي بسيار اساسي بوده و آن زمان مي توانيم ادعا كنيم سلامتيم كه جسمي سالم توأم با روحي سالم در محيط اجتماعي سالم داشته باشيم كه بطور يقين در تأمين و حفظ اين شرايط، توجه كامل به مسايل آموزش بهداشت و اهتمام لازم در بكارگيري آنها از ضروريات يك جامعه بهداشتي بشمار مي رود.

مراحل آموزش بهداشت
آموزش بهداشت شامل پنج مرحله يا پنج نوع فعاليت مختلف: تجزيه و تحليل، حساس سازي، تبليغات، آموزش و انگيزش است كه در زير به آنها اشاره ميشود. بديهي است اين فعاليتها حالت كاملاً مستقل ندارد بلكه هر يك با ديگر فعاليتها مرتبط است.

1-تجزيه و تحليل
تمامي برنامه ها بايد بر اساس شناخت شرايط موجود آغاز شود. مطالعات، بررسي ها و تحقيقات مي توانند نيازمنديها و امكانات آموزش بهداشت را مشخص نمايند. تجزيه و تحليل آگاهي ها، علاقمندي ها، اعتقادات و كردارهاي مردم امكان خواهد داد كه بدانيم برنامه آموزشي را چگونه طراحي نمائيم زيرا انتخاب هدفهاي رفتاري مناسب و روشها و وسايل متناسب با آن، كه در نهايت عناصر تدوين برنامه آموزشي است، تا حد زيادي بر تشخيص درست مسئله متكي است.

2-حساس سازي
هدف يا نتيجه مورد انتظار در مرحله حساس سازي، افزودن بر دانش بهداشتي و يا ايجاد دگرگوني مشهود در عادات بهداشتي شخص و اجتماع مشخص نيست، بلكه بيشتر فرايند يا جرياني است كه بر اثر آن فرد و اجتماع از وجود برخي چيزها مانند يك مركز بهداشتي، يك بيماري و يا يك سازمان خدمات درماني آگاه مي شود. مثلاً هنگامي كه يك مركز بهداشتي از طريق وسايل ارتباطي اين سؤال را مطرح مي كند كه آيا كودك شما در مقابل ديفتري مصونيت دارد؟ و يا اعلام مي دارد كه ديفتري كودكان را مي كشد، دخانيات مسئول پيدايش بسياري از سرطانهاي ريه است، كزاز بيماري است كه سبب رنج گروههاي قابل توجهي از مردم بمدت طولاني و مرگ خيلي از آنها مي شود، سرخجه سبب ناهنجاريهاي ويژه اي در ميان نوزادان و مرگ گروههاي ديگري مي شود، اين فعاليت چيزي جز حساس كردن شنوندگان يا خوانندگان به اين نيست كه در آينده اطلاعات بيشتري در اين زمينه در اختيار آنها قرار خواهد گرفت. محتواي اين فعاليت در زمينه آموزش بهداشت در حقيقت آشكارسازي يافته هاي علمي در رشته هاي گوناگوني چون آمار حياتي، اپيدميولوژي، جمعيت شناسي، پاتوبيولوژي، و يا علوم پايه است.

3-تبليعات
اين فعاليت با حساس سازي بسيار مرتبط است و همانند آن از نظر برنامه روابط عمومي يك سازمان بهداشتي داراي اهميت بسيار است. به يك معني تبليغات در حكم نوعي گسترش فعاليتهاي حساس سازي و بيان جزئيات بيشتر در باره نكاتي است كه در اطلاعيه هاي قبلي آمده است. مثالهايي از فعاليتهاي اين مرحله عبارتند از انتشار پيامهاي روزنامه اي در رابطه با برنامه بهداشتي، آگهي در مورد كلينيك هاي موجود براي مقاصد مختلف و اعلاميه هايي كه در رابطه با اعلام خطر نسبت به مشكلات خاصي منتشر مي شود.

4-آموزش
ارائه اطلاعات و آموزش به منظور ازدياد دانش ديگران و يا دگرگون كردن مفاهيم، بايد با بحثهاي متناسب با شخصيت شنونده و مقتضيات حاكم بر جريان پيام رساني همراه باشد كه اين فعاليت چيزي جز جهت دادن به افكار از طريق فراهم آوردن شرايط لازم به منظور درك كامل پديده مورد نظر نيست.

5-انگيزش
انتقال اطلاعات يا دانشها حتي اگر مورد پذيرش هم قرار گيرد به تنهايي كافي نيست. چرا كه بخودي خود حاكي از اقدام و يا دگرگوني در عادت يا رويه نيست. به عبارت ديگر اخذ آگاهي يا دانش به تنهايي در آموزش بهداشت يك دستاورد نبوده، بلكه آنچه مهم است انتقال دانش به عمل است. بنابراين انگيزش در حقيقت نتيجه منطقي مراحل قبلي است و عمل يا رفتار بخصوصي را توصيه مي كند.

نقش مربيان بهداشت در فعاليت هاي آموزش بهداشت
وقتي دريافتيم كه آموزش بهداشت چيست، جواب به اين سوال كه مربي بهداشت كيست، اهميت مي يابد. در شناخت مربيان بهداشت و وظايف آنان، بطور كلي مي توان گفت كه هر كسي كه در بهداشت فعاليت داشته و با اقداماتش به گونه اي با بهداشت در رابطه است يك مربي بهداشت بحساب مي‌آيد. فهرست اسامي اين افراد طبيعي است كه بسيار طولاني خواهد بود و مهمترين آنها عبارتند از شاغلين در مراكز بهداشتي، پزشكان خصوصي، دندانپزشكان، مسئولين ايمني كارخانجات، كارشناسان بهداشت صنعتي، پرستاران، معلمين، مددكاران اجتماعي، مسئولين امر رفاهي و بالاخره والدين فرزندان. اين گروهها كساني هستند كه در خط اول فعاليت آموزش بهداشت قرار دارند و در عملكرد و روابط چهره به چهره و روزمره خود مسئول انتقال دانشهاي مرتبط با بهداشت هستند. علاوه بر اينها در سالهاي اخير يك زمينه تخصصي آموزشي نيز كه آموزش بهداشت باشد، رشد پيدا كرده است. مربي بهداشت تركيب كننده، ارتباط دهنده، هماهنگ كننده، پايه گذار، توسعه دهنده و نيز شخص مرجع در زمينه فعاليتها و مهارتهاي بالقوه نيروي انساني شاغل در بهداشت است. هرگاه بخواهيم شرايط و زمينه هاي مختلف فعاليت مربيان بهداشت را بيان نمائيم، به موارد زير مي توان اشاره نمود:

الف – شرايط و ويژگيهاي مربيان بهداشت
1-دارا بودن مهارت و تجربه خاص در زمينه تشخيص مشكلات و بكارگيري تكنيك ها. اين تكنيكها در مواردي مانند رهبري هاي گروهي، استفاده از بحثهاي گروهي و نيز كاربرد وسايل ارتباطي از هر نوع را شامل مي شود.
2-آگاهي از روشهاي ارتقاء سطح بهداشت جامعه
3-طرح ريزي و اجراي برنامه هاي آموزش بهداشت
4-آگاهي از روشهاي ارزشيابي عمليات

ب- زمينه هاي مختلف فعاليت مربيان بهداشت
1-برنامه ريزي و ارزشيابي
-مطالعه، و بررسي و تحقيق در برآورد نيازمنديها و امكانات آموزش بهداشت.
-تجزيه و تحليل شرايط موجود در جامعه از نظر دانشها، علاقمنديها، اعتقادات و رفتارهاي مردم در رابطه با موانع و زمينه هاي مثبت فعاليت در آموزش بهداشت.

2-سازماندهي و اشاعه فعاليتهاي آموزش بهداشت
-گسترش گروههاي فعال در امور بهداشتي.
-همكاري در برقراري و حفظ ارتباط نزديك ميان سازمانهاي بهداشتي و گروههايي از مردن كه در فعاليتهاي آموزش بهداشت مشاركت دارند. در اين زمينه مربي بهداشت غالباً رابط ميان مردم و سازمانهاي رسمي، حرفه يا و داوطلبانه است.
-همكاري در ايجاد برنامه هاي آموزشي قبل از خدمت براي نيروي انساني شاغل در بهداشت عمومي. مدرسه و غيره.
-فعال سازي، سازماندهي و هدايت برنامه هاي آموزشي ضمن خدمت براي نيروي انساني شاغل در مراكز و سازمانهاي بهداشتي، مدارس و ساير مؤسسات.
-تدارك كمكي فني و خدمت در زمينه گسترش و رهبري برنامه هاي بهداشتي در مدارس، انجمنهاي اولياء و مربيان، باشگاهها، سازمانهاي آموزش بزرگسالان، گروههاي مطالعاتي و كتابخانه ها.
-همكاري در تجزيه و تحليل ارزش فعاليتهاي بهداشتي براي جامعه از نظر جلب حمايت عمومي
-رهبري در كاربرد برنامه هاي آموزشي مرتبط با بهداشت عمومي

3-توسعه آموزش بهداشت از طريق ارتباطات
-توسعه، تهيه و كاربرد وسايل ارتباط جمعي.
-تأسيس كتابخانه هاي تخصصي در بهداشت عمومي.
-ساماندهي كنفرانس ها و ميزگردها.
-ساماندهي و هدايت دفاتر اطلاعاتي

مسايل و مشكلات آموزش بهداشت
آموزش بهداشت به مردن مي آموزد كه چه روشهايي را بكار برند تا سلامت خود و خانواده و اجتماعشان، تأمين و حفظ شود. اما براي اينكه اين آموزشها بمرحله اجرا درآيد، بايد مردم خودشان بخواهند و همكاري نشان دهند زيرا همانطور كه قبلا گفته شد، اصل مهم در آموزش بهداشت علاقه و شركت مردم است. اگر مردم نسبت به برنامه ها علاقه نشان ندهد و در اجراي آن همكاري نكنند و در اجراي آن همكاري نكنند، آن برنامه هرگز موفق نخواهد شد. بنابراين در آموزش بهداشت بايد بر خودياري مردم تكيه كرد.
به اين ترتيب، عدم همكاري و بي تفاوتي مردم يكي از مشكلات مهم آموزش بهداشت است كه سبب شكست برنامه ها و هدر رفتن بودجه و نيروي انساني و وقت مي شود. اين بي تفاوتي علل مختلف و متعددي مي تواند داشته باشد كه فقر اقتصادي، فقر سواد، دورافتادگي و پراكندگي نامتناسب جمعيت، كمبود پرسنل بهداشتي، عدم تشخيص نيازهاي آموزشي، برنامه ريزيهاي غلط، ضعف وسايل ارتباط جمعي، عدم توجه كافي مربيان بهداشت به وظايف خود، فقدان راههاي ارتباطي مناسب، عادات و رسوم و معتقدات غيربهداشتي كه بر اساس موهومات و خرافات قرار دارد، وجود لهجه ها و زبانهاي مختلف در كشور و حتي در منطقه، معالجات و مداواي غيربهداشتي موجود در برخي مناطق، عدم مسئوليت پذيري كافي خانواده ها و مسئولين دولت نسبت به مسايل آموزش بهداشت از آنجمله اند.
بررسيهاي كلي در زمينه مسايل و مشكلات آموزش بهداشت، نشان مي دهد كه اكثراً شكست ها در امر آموزش بهداشت بر اثر عدم درك صحيح در پايه و اساس برنامه هاي آموزشي و ناديده گرفتن مواردي است كه برخي از آنها عبارتند از:
-افراد مختلف احتياج با راهنمائيهاي متفاوت دارند.
-برنامه هاي آموزش بهداشت همراه با تغيير در نحوه خدمات و مسايل بهداشتي بايد تغيير كند.
-پيشرفتهاي علوم روانشناسي، جامعه شناسي و ساير علوم رفتاري، مباني و پايه هاي جديد را در آموزش بهداشت پيشرفته رفاهم يم سازند.
-تمام مسايل آموزش بهداشت بايد دقيقاً برنامه ريزي و نتايج آن ارزشيابي شود.
-آموزش بهداشت احتياج به كوشش جمعي و كار گروهي دارد.
نتيجه كلام اينكه آموزش بهداشت بايد بر اساس دانش و آگاهي مردم يا بعبارت ديگر بر اساس رسوم، عادات، عقايد و ... در رفتار آنها بوده و نهايتاً بايد برنامه ريزي شده باشد.

طراحي و برنامه ريزي منظم آموزشي در فعاليت هاي آموزش بهداشت
اجراي هر برنامه به طرح ريزي قبلي احتياج دارد. تا زماني كه طرح ريزي دقيق و صحيحي در مورد برنامه اي بعمل نيايد، هر گز نمي توان انتظار داشت كه آن برنامه به نحو مطلوب اجرا شود و نتيجه بخش باشد لذا انجام فعاليت ها و رسيدن به هدفهاي برنامه، بستگي به طرح ريزي مناسب دارد. ترتيب منطقي از اين كه، چه اعمالي، در چه موقعي، كجا، توسط چه كساني، براي چه گروههايي، در چه مدتي، با چه بودجه اي و با كدام روشها و وسايلي انجام شود. در اين فصل در مورد مسايل چندي در خصوص چگونگي طرح و تنظيم برنامه ها و فعاليت هاي آموزشي بهداشت صحبت خواهيم نمود.

جمع آوري اطلاعات
با توجه به اينكه آموزش بهداشت مي بايست با درنظرگيري شرايط جامعه مورد نظر برنامه ريزي گرديده و فعاليت نمايد، لذا زماني موفق خواهد بود كه قبل از شناسايي و تجزيه و تحليل منطقه و مردمي كه هدف برنامه ها هستند پرداخته و بر اساس داده هاي كسب شده، به طرح و تنظيم برنامه هاي آموزش بهداشت اقدام نمايد. اهم اين اطلاعات عبارتند از:


1-وضع جغرافيايي
وسعت، حدود جغرافيايي، آب و هوا، ميزان بارندگي، كوهها، منابع آب، وضع راهها

2-جمعيت
تعداد كل جمعيت، تراكم جمعيت، جمعيت شهرنشين، جمعيت روستانشين، گروههاي سني جمعيت، مشاغل و حرفه ها.

3-وضع اقتصادي
ميزان درآمد سرانه، كشاورزي، محصولات عمده، صادرات مهم منطقه.

4-آموزش و پرورش
تعداد مراكز آموزشي (كودكستان، دبستان، راهنمايي، دبيرستان، مراكز تربيت معلم، مدارس حرفه اي، دانشكده و ...) تعداد معلمين، دانش آموزان، دانشجويان، درصد افراد باسواد.

5-وسايل ارتباط جمعي
روزنامه هاي محلي و تيراژ آنها، توزيع روزنامه ها و مجلات پايتخت، تعداد سينماها، چگونگي پوشش برنامه هاي راديو و تلوزيون، تعداد گيرنده هاي راديو و تلوزيون.

6-زبان، مذهب، معتقدات، آداب و رسوم و ...

7-وضع بهداشتي
ميزان مرگ و مير، ميزان شيوع بيماريها، بيماريهاي واگير اطفال، وضع بهداشت محيط (منابع آب آشاميدني، دفع زباله و مدفوع، آلودگي هوا...) وضع تغذية عمومي.

8-منابع و امكانات بهداشتي
اطلاعات در باره تسهيلات بهداشتي شامل بيمارستانها، درمانگاهها، سازمانهاي اختصاصي. اطلاعات در باره نيروي انساني بهداشتي شامل تعداد و انواع و محل فعاليت مختلف كه در امور بهداشتي و درماني فعاليت دارند.

9-وضع جغرافيايي سياسي
تقسيم بندي از نظر تقسيمات كشوري (شهرستان، بخش، روستا)، سازمانهاي موجود در محل و كاركنان آنها نظير جمعيت هلال احمر، كانون كارآموزي، پرورشگاههاي شبانه روزي، خانه سالمندان، استراحتگاههاي رواني و غيره.

10-احتياجات بهداشتي منطقه
بايد توجه داشت كه اين ما نيستيم كه احتياجات مردم را تعيين و مشخص مي كنيم، بلكه خود مردم بايد تشخيص دهند كه به چه چيزي احتياج دارند زيرا در غير اينصورت هرگز در اجراي برنامه ها همكاري نشان نخواهند داد. نقش مربي بهداشت در اين ميان، درك نيازهاي مردم طبق عقيده و نظر خودشان و راهنمايي و آموزش آنها براي درك احتياجات بهداشتي واقعي خويش است.

11-درجه بندي مسائل و مشكلات از نظر اهميت
بايد ديد كدام مسئله بهداشتي از نظر مردم از همه مهمتر است و زودتر از بقيه بايد رفع شود. اين مسايل و مشكلات و مشكلات در كشورهاي مختلف و حتي در مناطق مختلف يك كشور ممكن است متفاوت باشد. در برنامه ريزي بايد به آن دسته از مشكلات و مسايل كه مورد توجه مردم بوده و حل آنها بطور نسبي آسان باشد و هزينه و نيروي كمتري را ايجاب كند، اهميت داده شود.

12-گروههاي هدف
در برنامه ريزيهاي آموزش بهداشت، گروههاي هدف حتماً بايد مشخص باشد. منظور از گروه هدف (مخاطبين) عده اي از مردن هستند كه برنامه آموزشي در مورد و براي آنها اجرا مي شود. مثلاً وقتي يك دوره كوتاه مدت آموزشي براي فروشندگان مواد غذايي تشكيل مي دهيم، اين گروه يعني فروشندگان مواد غذايي را گروه هدف مي ناميم. در بعضي برنامه ها گروه هدف اصلي و واقعي غير از آن گروهي است كه ظاهراً به نظر مي آيد. مثلاً در برنامه هاي آموزش بهداشت مادر و كودك، هدف برنامه هاي آموزشي در مورد تغذيه يا واكسيناسيون كودكان، مادران هستند نه كودكان كه ظاهراً گروه هدف بنظر مي رسند.

طراحي منظم آموزشي
براي طراحي منظم آموزشي، الگوهاي مختلفي توسط صاحبنظران ارائه شده است. يكي از الگوهايي كه مي تواند براي طراحي منظم آموزشي مورد استفاده قرار گيرد توسط جيمزبراون و همكاران او ارائه شده است. در اين الگو، فراگير هسته اصلي توجه و فعاليت مربي را تشكيل مي دهد كه همان شناخت كامل فراگير يا فراگيران از نقطه نظر استعداد، علايق، تواناييها و نظاير آنها است. اين الگو داراي چهار مرحله قابل تفكيك و مشخص است كه عبارتند از: اهداف، شرايط، منابع، و بازده كه هركدام از اين مراحل بر روي مرحله يا مراحل بعدي اثر تعيين كننده اي را دارا هستند. اينك به بررسي مختصر هر يك از اين مراحل مي پردازيم:

1-هدفهاي آموزشي
زماني كه خواسته باشيم در يك زمينه مشخص بهداشتي به برنامه ريزي آموزشي بپردازيم و يا در حوزه اي محدودتر برنامه درسي ويژه اي را به مرحله اجرا درآوريم بايد قبل از هر چيزي هدفهاي كلي آموزشي را ك

مطالب مشابه ...










آموزش بهداشت جامعه

۲۳-۸-۱۳۹۰ ۰۱:۴۶ عصر
جستجو یافتن همه ارسال های کاربر اهدا امتیازاهدای امتیاز به کاربر پاسخ پاسخ با نقل قول
 سپاس شده توسط senior engineer

برای بروز رسانی تاپیک کلیک کنید


مطالب مشابه ...
موضوع: نویسنده پاسخ: بازدید: آخرین ارسال
  مقاله:تحلیل جامعه شناختی از مسکن شهری در ایران سکوت تلخ 10 589 ۳-۲-۱۳۹۳ ۱۲:۳۰ عصر
آخرین ارسال: سکوت تلخ
  [مقاله] ساختار جامعه‌شناختی پیری (درس‌هایی برای نظریه‌پردازی) ♔ αϻἰг κнаη ♔ 0 62 ۲۹-۵-۱۳۹۲ ۰۳:۲۵ عصر
آخرین ارسال: ♔ αϻἰг κнаη ♔
  آئين كار ساختمان، تاسيسات، تجهيزات فني بهداشت و نگهداري سردخانه مواد غذائي عضو افتخاری 0 375 ۱-۸-۱۳۹۱ ۰۹:۵۰ عصر
آخرین ارسال: عضو افتخاری
  جامعه شناسي و اقتصاد و فرهنگ در ايران امروز (بخش اول) senior engineer 0 98 ۳۰-۷-۱۳۹۱ ۱۱:۱۱ صبح
آخرین ارسال: senior engineer
  جامعه شناسي و اقتصاد و فرهنگ در ايران امروز (بخش دوم) senior engineer 0 93 ۳۰-۷-۱۳۹۱ ۱۱:۱۱ صبح
آخرین ارسال: senior engineer
  جامعه شناسي و اقتصاد و فرهنگ در ايران امروز (بخش سوم) senior engineer 0 91 ۳۰-۷-۱۳۹۱ ۱۱:۱۰ صبح
آخرین ارسال: senior engineer
  سيستم حقوق آموزش و پرورش‌ (بخش اول) senior engineer 0 1,499 ۲۸-۷-۱۳۹۱ ۱۲:۱۹ عصر
آخرین ارسال: senior engineer
  سيستم حقوق آموزش و پرورش‌ (بخش دوم) senior engineer 0 537 ۲۸-۷-۱۳۹۱ ۱۲:۱۸ عصر
آخرین ارسال: senior engineer
  جامعه شناسی کشاورزی ♔ αϻἰг κнаη ♔ 0 158 ۲۲-۷-۱۳۹۱ ۱۰:۴۸ صبح
آخرین ارسال: ♔ αϻἰг κнаη ♔
  [مقاله] اصول بهداشت شیر ♔ αϻἰг κнаη ♔ 0 129 ۲۱-۷-۱۳۹۱ ۰۹:۳۸ صبح
آخرین ارسال: ♔ αϻἰг κнаη ♔

پرش به انجمن:

کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان